مطالبه مهریه بعد از عقد و قبل از نزدیکی | حق حبس زوجه چیست؟

مهریه یا صداق، مالی است که به موجب عقد نکاح، مرد متعهد می‌شود به زن پرداخت کند و به محض وقوع عقد، زن مالک آن می‌شود. مطابق قانون مدنی ایران، همین که عقد ازدواج به صورت صحیح جاری شد، زوجه حق مطالبه مهریه را خواهد داشت و این مطالبه مهریه بعد از عقد و قبل از نزدیکی وابسته به شروع زندگی مشترک، برگزاری مراسم عروسی یا حتی وقوع رابطه زناشویی نیست. بسیاری از افراد تصور می‌کنند که مهریه فقط پس از شروع زندگی مشترک قابل مطالبه است، در حالی که از نظر قانونی، زن بلافاصله بعد از ثبت عقد می‌تواند مهریه خود را درخواست کند.

به شرحی که خواهد آمد، به مجرد وقوع عقد نکاح، کل مهریه مندرج در سند نکاحیه بر ذمه زوج مستقر و زوجه مالک مهری می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید و عدم نزدیکی بین طرفین و باکره ماندن زوجه تا هنگامی که زوجیت بین طرفین دوام داشته باشد در استحقاق زوجه نسبت به کل مهریه تأثیری نخواهد داشت و فقط در موقع طلاق مهریه نصف خواهد شد.

مهریه یا صداق

مهریه در حقوق ایران دارای جنبه مالی است و همانند سایر دیون، قابلیت مطالبه، توقیف اموال و اجرای قانونی دارد. به همین دلیل اگر زوج از پرداخت مهریه خودداری کند، زوجه می‌تواند از طریق اداره ثبت یا دادگاه خانواده نسبت به وصول آن اقدام نماید. این موضوع حتی در شرایطی که هنوز زوجین با یکدیگر زندگی مشترک را آغاز نکرده‌اند نیز صادق است.

در بسیاری از پرونده‌های خانوادگی مشاهده می‌شود که اختلافات میان زوجین بلافاصله پس از عقد ایجاد می‌شود و زوجه تصمیم می‌گیرد پیش از شروع زندگی مشترک، مهریه خود را مطالبه کند. در چنین شرایطی، آگاهی از حقوق قانونی بسیار اهمیت دارد؛ زیرا وضعیت مهریه قبل از نزدیکی با بعد از نزدیکی تفاوت‌هایی دارد که عدم اطلاع از آن ممکن است موجب تضییع حق شود. مهریه می‌تواند وجه نقد، سکه، ملک، خودرو، طلا یا هر مال مشروع و قابل تملکی باشد. حتی امکان تعیین مهریه به صورت عندالمطالبه یا عندالاستطاعه نیز وجود دارد. نوع تعیین مهریه، آثار مهمی در نحوه وصول آن خواهد داشت و در دعاوی خانوادگی نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کند.

حتما بخوانید: همه چیز درباره مهریه و انواع آن

انواع مهریه

مهریه از جهات مختلف دارای انواع گوناگونی است و هر نوع آن آثار حقوقی خاص خود را دارد:

نخستین تقسیم‌بندی مربوط به مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه است. در مهریه عندالمطالبه، زوجه هر زمان که بخواهد می‌تواند مهریه را مطالبه کند و زوج مکلف به پرداخت آن است؛ اما در مهریه عندالاستطاعه، زن باید توانایی مالی مرد را برای پرداخت مهریه اثبات نماید.

نوع دیگری از مهریه، مهرالمسمی است. مهرالمسمی همان مهریه‌ای است که در زمان عقد توسط زوجین تعیین می‌شود و در سند ازدواج درج می‌گردد. این نوع مهریه رایج‌ترین شکل مهریه در حقوق ایران محسوب می‌شود و اکثر دعاوی خانوادگی نیز مربوط به همین نوع مهریه است.

در مقابل، مهرالمثل زمانی مطرح می‌شود که در عقد نکاح مهریه مشخص نشده باشد یا تعیین آن به دلایلی باطل باشد. در چنین شرایطی، دادگاه با توجه به وضعیت خانوادگی، اجتماعی، تحصیلی و شخصیتی زن، میزان مهریه متناسب را تعیین می‌کند. مهرالمثل بیشتر در پرونده‌هایی دیده می‌شود که عقد بدون تعیین مهریه واقع شده است.

مهریه بعد از عقد و قبل از نزدیکی

یکی از مهم‌ترین موضوعات حقوق خانواده، وضعیت مهریه در دوران عقد و پیش از برقراری رابطه زناشویی است. مطابق قانون، به محض وقوع عقد نکاح، زن مالک مهریه می‌شود و این مالکیت نیاز به تحقق شرط دیگری ندارد. بنابراین حتی اگر زوجین هنوز زندگی مشترک را آغاز نکرده باشند، زوجه می‌تواند مهریه خود را مطالبه کند. اما نکته مهم این است که اگر پیش از نزدیکی، مرد اقدام به طلاق زوجه کند، زن فقط مستحق نصف مهریه خواهد بود. این موضوع در ماده 1092 قانون مدنی تصریح شده است. بنابراین تفاوت اساسی میان مطالبه مهریه قبل و بعد از نزدیکی، در میزان مهریه قابل دریافت در صورت وقوع طلاق است.

در عمل، بسیاری از زوجین در دوران عقد دچار اختلاف می‌شوند و زوجه برای حفظ حقوق مالی خود اقدام به مطالبه مهریه می‌کند. در چنین شرایطی، اگر هنوز طلاقی واقع نشده باشد، زن حق مطالبه کل مهریه را دارد؛ اما اگر طلاق قبل از نزدیکی ثبت شود، مرد می‌تواند نسبت به نصف مهریه دفاع قانونی داشته باشد. اثبات عدم نزدیکی نیز از مسائل مهم این نوع دعاوی است. در برخی پرونده‌ها، زوج مدعی وقوع رابطه زناشویی می‌شود تا از پرداخت کامل مهریه فرار کند یا بالعکس، زوجه عدم نزدیکی را مطرح می‌کند. در این شرایط، دادگاه ممکن است موضوع را به پزشکی قانونی ارجاع دهد یا از سایر ادله استفاده کند.

اگر مهریه از نوع عندالمطالبه باشد، زوجه می‌تواند بلافاصله پس از عقد، از طریق اجرای ثبت یا دادگاه خانواده اقدام کند. حتی امکان توقیف اموال، حساب بانکی، خودرو و سایر دارایی‌های زوج نیز وجود دارد. بنابراین دوران عقد مانعی برای اجرای حقوق مالی زن نیست. گاهی زوج تصور می‌کند چون هنوز مراسم عروسی برگزار نشده یا زوجه به منزل مشترک نرفته است، مهریه قابل مطالبه نیست. این تصور کاملاً اشتباه است؛ زیرا قانون تنها وقوع عقد صحیح را برای ایجاد حق مهریه کافی می‌داند. اگر زوج به علت کهولت سن، قدرت جنسی برای آمیزش نداشته باشد حتی در صورت وقوع طلاق قبل از نزدیکی نیز مکلف به پرداخت تمام مهریه می باشد.

حتما بخوانید: بخشیدن مهریه و گرفتن حق طلاق

حق حبس چیست؟

یکی از مهم‌ترین حقوق قانونی زن در دوران عقد، «حق حبس» است. مطابق قانون مدنی، زوجه می‌تواند تا زمانی که مهریه خود را دریافت نکرده، از انجام وظایف زناشویی و تمکین خودداری کند، مشروط بر اینکه مهریه او حال باشد و هنوز رابطه زناشویی میان زوجین برقرار نشده باشد. به بیان ساده، اگر زن پس از عقد هنوز نزدیکی نداشته باشد و مهریه نیز پرداخت نشده باشد، این حق را دارد که از رفتن به منزل مشترک یا شروع زندگی مشترک امتناع کند، بدون آنکه ناشزه محسوب شود.

حق حبس یکی از ابزارهای قانونی مهم برای حمایت از حقوق مالی زوجه است و در بسیاری از دعاوی خانوادگی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. برای مثال، اگر زوج دادخواست الزام به تمکین مطرح کند، زوجه می‌تواند با استناد به حق حبس اعلام نماید تا زمانی که مهریه پرداخت نشده، تکلیفی به تمکین ندارد. البته اگر زن با اختیار خود رابطه زناشویی برقرار کند، معمولاً حق حبس او از بین خواهد رفت؛ هرچند همچنان حق مطالبه مهریه را خواهد داشت. زوجه تا پیش از نزدیکی تنها امکان ابراء(بخشش)  نصف مهریه را دارد و نمی تواند تمام مهریه را ابراء کند.

حتما بخوانید: تفاوت بذل مهریه با ابراء مهریه

نحوه مطالبه مهریه بعد از عقد و قبل از نزدیکی

مطالبه مهریه در دوران عقد از دو طریق اصلی امکان‌پذیر است: اجرای ثبت و دادگاه خانواده. اگر مهریه در سند رسمی ازدواج درج شده باشد، زوجه می‌تواند ابتدا از طریق اداره اجرای ثبت اقدام کند. این روش معمولاً سریع‌تر از دادگاه است و امکان توقیف اموال زوج را فراهم می‌کند.

برای شروع فرآیند اجرایی، زوجه باید به دفترخانه‌ای که عقد در آن ثبت شده مراجعه و درخواست صدور اجراییه نماید. پس از صدور اجراییه، پرونده به اداره ثبت ارسال می‌شود و اقدامات قانونی برای وصول مهریه آغاز خواهد شد. در صورتی که زوج اموالی مانند ملک، خودرو، حساب بانکی یا حقوق ماهانه داشته باشد، امکان توقیف آن‌ها وجود دارد. همچنین ممنوع‌الخروج کردن زوج نیز در برخی شرایط امکان‌پذیر است و این موضوع معمولاً فشار قانونی مؤثری برای وصول مهریه ایجاد می‌کند.

حتما بخوانید: مراحل مطالبه مهریه اجرای ثبت اسناد رسمی

اگر زوجه موفق به شناسایی اموال زوج نشود یا پرونده نیازمند رسیدگی قضایی باشد، می‌تواند دادخواست مطالبه مهریه در دادگاه خانواده مطرح کند. در این حالت، دادگاه پس از بررسی مدارک، حکم مقتضی صادر خواهد کرد. در پرونده‌های مربوط به قبل از نزدیکی، معمولاً یکی از مسائل مهم، وضعیت رابطه زناشویی است. اگر موضوع طلاق مطرح باشد، دادگاه بررسی می‌کند که آیا نزدیکی واقع شده یا خیر؛ زیرا این موضوع در میزان مهریه تأثیر مستقیم دارد.

چنانچه زوج ادعای اعسار کند، پرونده وارد مرحله دیگری می‌شود. دادگاه وضعیت مالی مرد، میزان درآمد، اموال و توان پرداخت وی را بررسی می‌کند. در صورت پذیرش اعسار، مهریه ممکن است به صورت اقساط تعیین شود.

کلام پایانی

مهریه یکی از مهم‌ترین حقوق مالی زوجه در نظام حقوقی ایران است و به محض وقوع عقد نکاح، زن مالک آن می‌شود. برخلاف تصور بسیاری از افراد، مطالبه مهریه محدود به بعد از شروع زندگی مشترک نیست و حتی در دوران عقد و قبل از نزدیکی نیز امکان مطالبه آن وجود دارد.

قانون میان وضعیت قبل و بعد از نزدیکی تفاوت قائل شده و در صورت وقوع طلاق پیش از رابطه زناشویی، زوجه را مستحق نصف مهریه دانسته است. همین موضوع باعث شده دعاوی مربوط به مهریه در دوران عقد دارای پیچیدگی‌های خاصی باشند. در چنین پرونده‌هایی، موضوعاتی مانند اثبات عدم نزدیکی، نحوه اجرای مهریه، توقیف اموال، اعسار زوج و حق حبس زوجه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. هرگونه اقدام اشتباه ممکن است موجب از بین رفتن بخشی از حقوق قانونی طرفین شود. به همین دلیل توصیه می‌شود پیش از طرح دعوی یا هر اقدام قضایی، با وکیل متخصص خانواده مشورت شود تا بهترین راهکار متناسب با شرایط پرونده انتخاب گردد. آگاهی حقوقی می‌تواند از بسیاری از اختلافات و خسارات بعدی جلوگیری کند.

اگر در زمینه مطالبه مهریه، طلاق در دوران عقد، اعسار، تقسیط مهریه یا دعاوی خانوادگی نیاز به مشاوره تخصصی دارید، مجموعه حقوقی دادرس آماده ارائه خدمات حقوقی و پیگیری پرونده‌های خانواده توسط وکلای متخصص می‌باشد.

سوالات متداول