صدور اجرائیه چک صیادی از طریق دادگاه 1404 | مراحل و نکات ماده ۲۳ قانون چک

صدور اجراییه چک یکی از راه‌های سریع و مؤثر برای وصول وجه چک برگشتی است. مطابق با قانون جدید صدور چک مصوب سال 1400 (اصلاحیه ۱۳۹۷)، دارنده چک در برخی موارد می‌تواند بدون مراجعه به دادگاه، مستقیماً از طریق اجرای ثبت یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی تقاضای صدور اجراییه کند. این اقدام حقوقی به دارنده این امکان را می‌دهد که اموال صادرکننده چک را توقیف کرده و از این طریق طلب خود را وصول کند.

دعاوی مربوط به چک یکی از مشکلات حقوقی است که خیلی از شهروندان با آن درگیر هستند و با ابتکار جدید قانونگذار در قانون صدور چک، دارنده چک می‌تواند به صرف درخواست صدور اجراییه از طریق دفاتر الکترونیک قضایی و بدون پرداخت هزینه زیاد نسبت به صدور حکم و توقیف اموال بدهکار اقدام نماید.

 اجراییه چک چیست؟

اجراییه چک در پی عدم کارسازی چک در بانک، توسط دادگاه یا اجرای ثبت صادر می شود. زمانی که دارنده چک نسبت به وصول چک اقدام می کند و چک او با گواهی عدم پرداخت مواجه می گردد، می تواند یا از طریق دادگاه نسبت به مطالبه وجه یا صدور اجراییه اقدام نماید یا از طریق اجرای اداره ثبت نسبت به درخواست صدور اجراییه اقدام نماید.

شرط اصلی صدور اجراییه چک، وجود چک ثبت‌شده در سامانه صیاد بانک مرکزی است. همچنین باید چک دارای گواهی عدم پرداخت از بانک باشد. دارنده چک باید ظرف مدت شش ماه از تاریخ صدور چک یا وعده آن، برای دریافت گواهی عدم پرداخت اقدام کند. سپس ظرف شش ماه پس از اخذ گواهی، درخواست صدور اجراییه را ثبت نماید.

درخواست اجراییه می‌تواند از دو طریق انجام شود:

• از طریق اداره ثبت (اگر چک رسمی باشد)
• از طریق مراجع قضایی (دفاتر خدمات الکترونیک قضایی)

البته در خصوص صدور اجراییه از طریق اداره ثبت شایان ذکر  است که درخواست کننده اجراییه باید هزینه حدودی 4 درصد از مبلغ چک را به اداره ثبت جهت صدور اجراییه پرداخت نماید ولی در صدور اجراییه از طریق مرجع قضایی این هزینه پرداخت نمی‌شود.

مراحل بعد از صدور اجرائیه

 در هر دو روش، پس از احراز شرایط، اجراییه صادر و به صادرکننده چک ابلاغ می‌شود. صادرکننده موظف است ظرف ۱۰ روز وجه چک را پرداخت کند. در غیر این صورت، دارنده چک می‌تواند توقیف اموال، انسداد حساب‌ها یا حتی ممنوع‌الخروجی صادرکننده را پیگیری کند. مزیت این روش، سرعت و الزام‌آور بودن آن است. برخلاف دعوای حقوقی که زمان‌بر است، اجراییه از ضمانت اجرای فوری برخوردار است و فرآیند توقیف اموال زودتر آغاز می‌شود.

البته باید توجه داشت که اگر چک دارای شرط یا وعده غیرقانونی باشد یا در معاملات نامشروع صادر شده باشد، امکان صدور اجراییه وجود ندارد. همچنین اگر صادرکننده چک ادعای جعل یا پرداخت وجه را مطرح کند، ممکن است نیاز به رسیدگی قضایی دقیق‌تری باشد. در نهایت، صدور اجراییه چک، ابزار مهمی در احقاق حق دارنده چک است. این اقدام قانونی، در کنار دادرسی حقوقی و کیفری، یکی از سه راه اصلی برای پیگیری چک‌های برگشتی محسوب می‌شود. برای استفاده مؤثر از این ابزار، آگاهی از قوانین به‌روز و مشورت با وکیل متخصص بسیار توصیه می‌شود.

معایب صدور اجراییه چک از طریق دادگاه

• در صورت درخواست صدور اجراییه از طریق دادگاه فقط نسبت به اصل مبلغ چک می‌توان درخواست صدور اجراییه کرد.
• در صورت درخواست صدور اجراییه از طریق دادگاه فقط نسبت به صادر کننده چک می‌توان درخواست صدور اجراییه کرد.
• در صورت درخواست صدور اجراییه از طریق دادگاه، خسارت تأخیر تادیه قابل مطالبه نیست.

نکته مهم: چنانچه تمایل به دریافت خسارت تاخیر تادیه دارید باید به صورت جداگانه نسبت به دادخواست مطالبه خسارت تاخیر تادیه اقدام نمایید.

درخواست صدور اجراییه چک

یکی از موارد و مقرراتی که مقنن در جهت حمایت از دارنده چک، وضع نموده است و به‌موجب آن، کل فرآیند دادرسی حذف گردیده است، بحث‌ صدور اجراییه چک می‌باشد که در ماده 23 قانون صدور چک بدان پرداخته‌شده است. وفق این ماده، دارنده چک می‌تواند با ارائه گواهی عدم پرداخت، از دادگاه صالح صدور اجرائیه نسبت به کسری مبلغ چک و حق‌الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی را درخواست نماید.

 دادگاه به‌محض وصول درخواست، بدون تعیین وقت رسیدگی، در وقت فوق‌العاده، اقدام به صدور اجراییه می‌نماید تا پس از ابلاغ، دارنده چک مکلف گردد ظرف ده روز پس از صدور اجراییه و ابلاغ آن، وجه چک را پرداخت نماید در غیر این صورت بنا به درخواست محکوم‌له پس از انقضای این مدت و عدم پرداخت وجه چک، پرونده به واحد اجرای احکام ارسال می‌شود. در مقاله حاضر سعی می‌گردد به‌تفصیل در خصوص نحوه درخواست صدور اجراییه چک از طریق دادگاه‌های عمومی حقوقی پرداخته شود.

مدارک لازم برای درخواست صدور اجراییه

بعد از دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک، دارنده می تواند از طریق دفاتر خدمات قضایی نسبت به درخواست صدور اجراییه اقدام نماید. پیش نیاز صدور اجراییه عبارت است از:

1.  گواهی عدم پرداخت دارای کد ره‌گیری از بانک محال‌علیه صادرشده باشد.
2. پرداخت وجه چک منوط به تحقق شرطی نباشد (در متن چک شرطی نوشته نشده باشد).
3.  در متن چک درج نگردیده باشد که چک بابت ضمانت بوده است.
4.  گواهی عدم پرداخت بنا به دلایلی اعم از مفقودی، سرقت، جعل، خیانت در امانت، کلاه‌برداری و … دستور عدم پرداخت موضوع ماده 14 قانون صدور چک صادر نگردیده باشد.

انسداد کلیه حساب‌های جاری اشخاصی که بیش از یک‌بار چک بی‌محل صادر کرده‌اند:

طبق ماده (21) قانون اصلاح قانون صدور چک، بانک‌ها مکلف‌اند كليه حساب‌هاي جاري اشخاص را كه بيش از یک‌بار چك بي‌محل صادر كرده و تعقيب آن‌ها منتهي به صدور کیفرخواست شده باشد، بسته و تا سه سال به نام آن‌ها حساب‌جاری ديگري بازننمایند.

مطابق با ماده (21) مکرر الحاقی قانون چک‌بانک مرکزی مکلف است، ظرف مدت دو سال پس از لازم ‌الاجراء شدن این قانون در مورد اشخاص ورشکسته، معسر از پرداخت محکوم به یا دارای دعاوی چک برگشتی رفع سوء اثر نشده، از دریافت دسته چک و صدور چک جدید در سامانه صیاد و استفاده از چک موردی جلوگیری نماید.

نکات مهم در خصوص درخواست صدور اجراییه چک

نکته اول

 1-صدور اجراییه چک فقط علیه صاحب حساب و صادرکننده چک ممکن می‌باشد اگر چک توسط نماینده صاحب حساب مانند مدیرعامل شرکت صادرشده باشد، دارنده می‌تواند علیه هر دو یعنی صاحب حساب و صادرکننده درخواست صدور اجراییه را مطرح نماید. لذا علیه ظهرنویس یا ضامن چک نمی‌توان درخواست صدور اجراییه نمود.

مضاف بر آنکه اجراییه فقط در خصوص اصل مبلغ چک بانضمام حق‌الوکاله وکیل، صادر می‌شود و در مورد خسارت تأخیر تأدیه، دارنده می‌بایست جداگانه مطابق با قواعد عام آیین دادرسی مدنی طرح دعوا نماید. لازم به توضیح است که مطابق بارأی وحدت رویه شماره 812 هیئت عمومی دیوان عالی کشور، مبدأ محاسبه خسارت تأخیر تادیه چک، تاریخ سررسید چک محاسبه می‌شود، لذا خسارت تأخیر تادیه چک از شمول شرایط مقرر در ماده 523 قانون آیین دادرسی مدنی خارج است.

نکته مهم دیگر آنکه، درخواست صدور اجراییه چک دعوا محسوب نمی‌شود و هزینه دادرسی اندکی دارد. دادگاه صالح جهت طرح درخواست صدور اجراییه چک، دادگاه محل انعقاد قرارداد یا محل اقامت خوانده یا محل ایفای تعهد یا بانک محال‌علیه می‌باشد. نکته مهم آن است که این درخواست صرفاً می‌بایست به دادگاه حقوقی تقدیم گردد حتی اگر مبلغ چک کمتر از بیست میلیون تومان هم باشد، باز دادگاه صالح به صدور اجراییه است نه شورای حل اختلاف.

نکته دوم

وفق بندهای الف، ب و ج ماده 23 قانون صدور چک، امکان صدور اجراییه در خصوص چک‌هایی که به‌صورت مشروط صادر گردیده و یا بابت ضمانت یا انجام تعهد بوده‌اند و یا آنکه گواهی عدم پرداخت بنا به دلایلی اعم از مفقودی، سرقت، جعل، خیانت در امانت، کلاه‌برداری و … صادر شده باشد، وجود ندارد.

نکته سوم

اگر پس از صدور چک، صادرکننده فوت نماید، دارنده چک می‌تواند درخواست صدور اجراییه چک را بطرفیت ورثه متوفی مطرح نماید ناگفته نماند که رعایت مواد 226، 249 و 250 قانون امور حسبی در این خصوص الزامی می‌باشد.

نکته چهارم

اگر چکی به‌صورت تضمینی صادرشده باشد و دارنده نسبت به آن تقاضای صدور اجراییه نماید و یا آنکه تقاضای صدور اجراییه بطرفیت ظهرنویس یا ضامن مطرح شده باشد، دادگاه مبادرت به صدور قرار رد خواست می‌نماید که قطعی و غیرقابل اعتراض است چراکه صدور اجراییه فقط بطرفیت صادرکننده و صاحب حساب ممکن می‌باشد.

دعوی الزام به ثبت چک در دادگاه

چنانچه صادر کننده چک نسبت به ثبت چک در سامانه صیاد اقدام انجام ندهد، آیا این امکان وجود دارد که بتوان از طریق مراجع قضایی آن را ملزم به ثبت چک در سامانه صیاد نمود؟

در این خصوص بین محاکم اختلاف نظر وجود داشت و برخی از شعب دادگاه نسبت به صدور حکم مبنی بر الزام صادر کننده چک به ثبت آن اقدام نمودند و برخی از شعب این دعاوی را قابل استماع نمی دانستند، در تاریخ 20/07/1404 هیات عمومی دیوان عالی کشور با صدور رای وحدت رویه اعلام نمود که دعوی الزام به ثبت چک در سامانه صیاد قابل استماع نیست.

نمونه دادخواست صدور اجراییه چک

خواهان: احمد مظلوم

خوانده: سجاد پارسایی

وکیل یا نماینده قانونی: آقای بهزاد رحمانی

تعیین خواسته و بهای آن: تقاضای صدور اجراییه نسبت به چک شماره 215/56313 به مبلغ 000/000/000/5 ریال

دلایل و منضمات:

1- کپی مصدق

 2- چک

3- گواهی عدم پرداخت صادره از بانک

4- مدرک مورد نیاز دیگر

شرح دادخواست

ریاست محترم مجتمع قضایی…

نظر به اینکه چک شماره 215/56313 به مبلغ 000/000/000/5 ریال عهده بانک ملی شعبه … توسط آقای سجاد پارسایی صادر و طبق گواهی عدم پرداخت مورخ … بانک فوق الذکر بلامحل اعلام شده است.

لذا این‌جانب بهزاد رحمانی به وکالت از موکل دارنده چک، مطابق مائده ۲۳ قانون صدور چک درخواست صدور اجراییه نسبت به چک مذکور را دارم.

با تشکر و احترام

سوالات متداول

با توجه به اینکه درخواست صدور اجراییه چک دارای مراحل پیچیده ای می باشد، بهتر است در این خصوص با وکلای متخصص در این حوزه مشورت نمایید.