مراحل مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت ( اداره ثبت )

مطالبه مهریه؛ یک حق مالی غیرقابل انکار که زن می‌تواند در هر لحظه پس از عقد آن را بخواهد. اگرچه مسیر دادگاه خانواده رایج است، اما قانون‌گذار یک راه سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر را نیز برای زنان فراهم کرده است: اجرای مهریه از طریق اداره ثبت اسناد رسمی. این مسیر، به‌ویژه در مواردی که سند ازدواج رسمی باشد و زن قصد توقیف فوری اموال را داشته باشد، مزایای رقابتی چشمگیری نسبت به دادگاه دارد. در این مقاله، تمام مراحل قانونی لازم برای وصول مهریه از طریق اجرای ثبت را گام به گام بررسی می‌کنیم؛ از ثبت درخواست در دفترخانه تا ممنوع‌الخروجی زوج و توقیف دارایی‌های او. با این راهنما، بدون سردرگمی حقوقی، به حق خود خواهید رسید.

مزایای مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت (مقایسه با دادگاه)

اگرچه مسیر مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده جامع‌تر به نظر می‌رسد، اما مراجعه به اداره اجرای ثبت اسناد رسمی مزایای قابل توجهی دارد که در شرایط خاص، این مسیر را به بهترین گزینه تبدیل می‌کند:

• سرعت بالا در صدور اجراییه: در مسیر ثبت، تشریفات دادرسی طولانی دادگاه (مانند تعیین وقت رسیدگی و ابلاغ‌های متعدد) حذف می‌شود. اجراییه در زمان کوتاهی توسط سردفتر صادر شده و سریع‌تر به مرحله توقیف اموال می‌رسد.
• هزینه اولیه کمتر: برخلاف دادگاه که زن باید در ابتدا هزینه دادرسی (معمولاً ۳.۵ درصد کل مهریه) را پرداخت کند، در مسیر ثبت این هزینه‌ها در مراحل اجرایی دریافت می‌شود یا پرداخت اولیه بسیار کمتر است.
• توقیف سریع‌تر اموال: به‌محض صدور اجراییه، امکان توقیف فوری اموال زوج فراهم می‌شود. این سرعت عمل، احتمال انتقال اموال یا فرار از دین توسط زوج را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.
• امکان استعلام وسیع‌تر دارایی‌ها: اداره ثبت از طریق سامانه‌های دولتی، دسترسی مؤثری برای استعلام و توقیف دارایی‌های زوج (از جمله پلاک خودرو و حساب‌های بانکی) دارد.
• عدم نیاز به اثبات مالکیت: سند رسمی ازدواج به‌تنهایی مستند کافی برای اثبات حق مهریه است و نیازی به تشکیل جلسات مکرر دادگاه برای اثبات مالکیت نیست.

بخش اول : مبانی قانونی و صلاحیت اداره ثبت

مستند قانونی مطالبه مهریه از طریق ثبت

مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت اسناد رسمی، مستند به ماده ۲ قانون اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا و ماده ۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و نیز مقررات آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی (مصوب ۱۳۸۷) است.

بر این اساس، چنانچه مهریه در عقدنامه‌ای که ثبت رسمی شده (یعنی در دفترخانه اسناد رسمی تنظیم شده)، تصریح و تقویم گردیده باشد، زوجه می‌تواند بدون مراجعه به دادگاه، صرفاً با مراجعه به اداره ثبت اسناد محل وقوع عقد، تقاضای صدور اجراییه نماید.

شرط لازم‌الاجرا بودن سند نکاحیه

سند ازدواج، به عنوان سند رسمی تلقی شده و مفاد آن از جمله میزان مهریه، لازم‌الاجرا محسوب می‌شود. به عبارت دیگر، همانند اسناد رسمی دیگر (نظیر سند رسمی بیع یا رهن)، در صورتی که مهریه مندرج در سند ازدواج دارای وجه نقد، سکه، مال منقول یا غیرمنقول معین باشد، قابلیت صدور اجراییه خواهد داشت.

حتما بخوانید: قانون جدید مهریه 

بخش دوم: شرایط و مدارک لازم برای مطالبه مهریه از طریق ثبت

• اصل سند ازدواج (عقدنامه) یا رونوشت رسمی آن
• تصویر شناسنامه و کارت ملی زوجه
• درخواست‌نامه صدور اجراییه
• مشخصات دقیق زوج (شماره شناسنامه، کد ملی، آدرس، شماره تماس، شغل و…)
• در صورت وجود، معرفی اموال یا حساب‌های بانکی زوج

بخش سوم: مراحل صدور اجراییه و اقدامات اجرایی

ثبت تقاضا در دفترخانه تنظیم‌کننده سند ازدواج

زوجه باید با مدارک فوق‌الذکر به دفتر ازدواجی که عقد در آن ثبت شده مراجعه و درخواست صدور اجراییه نماید و سردفتر پس از بررسی مدارک و اطمینان از رسمی بودن سند و در صورت لزوم با استعلام، نسبت به تنظیم و صدور اجراییه اقدام می‌نماید. هزینه دریافتی جهت صدور اجراییه بسته به شهر حدود ۵٪ تا ۱۰٪ کل مهریه می باشد .

ارسال اجراییه به اداره اجرای ثبت اسناد و ابلاغ به زوج

پس از صدور اجراییه توسط دفتر ازدواج، این سند به اداره ثبت اسناد رسمی محل ارسال می‌شود. اداره ثبت با دریافت اجراییه، پرونده اجرایی تشکیل داده و به زوج (شوهر) اخطار می‌دهد که ظرف مدت ۱۰ روز نسبت به پرداخت مهریه اقدام نماید.

اداره ثبت از طریق مأمور ابلاغ، اجراییه را به زوج ابلاغ می‌کند. ابلاغ می‌تواند به صورت حضوری یا از طریق سامانه ثنا انجام شود. در صورت عدم حضور زوج در محل، ابلاغ قانونی صورت می‌پذیرد و عدم اطلاع یا عدم حضور وی مانع از ادامه عملیات اجرایی نخواهد بود.

بخش چهارم: اقدامات اجرایی در صورت عدم پرداخت

در صورتی که زوج ظرف مهلت قانونی، اقدام به پرداخت مهریه نکند، زوجه می‌تواند اقدامات ذیل را از اداره ثبت درخواست نماید:

توقیف اموال منقول و غیرمنقول زوج

اداره ثبت می‌تواند بر اساس اطلاعات موجود، نسبت به شناسایی و توقیف اموال زوج اقدام نماید. این اموال ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• ملک و زمین
• خودرو
• حساب‌های بانکی
• سهام یا اوراق بهادار
• اجناس داخل مغازه یا کارگاه

زوجه می‌تواند از طریق سامانه‌های استعلام اموال، اموال منقول و غیرمنقول زوج را معرفی نماید. در صورت اثبات مالکیت زوج، این اموال توقیف شده و پس از طی مراحل مزایده، به نفع زوجه به فروش می‌رسد.

نحوه استعلام و شناسایی اموال زوج

در مسیر اجرای ثبت، زن صرفاً نیازی به معرفی اموالی که از وجودشان مطمئن است ندارد، بلکه می‌تواند از طریق اداره اجرای ثبت، درخواست استعلام رسمی دارایی‌های زوج را مطرح نماید. اداره ثبت، با در اختیار داشتن ابزارهای قانونی، به‌صورت متمرکز اقدام به شناسایی دارایی‌ها می‌کند.

زوجه می‌تواند درخواست‌های زیر را به واحد اجرای ثبت ارائه دهد تا اموال زوج شناسایی شوند:

• استعلام از بانک مرکزی: برای مسدودسازی و توقیف حساب‌های بانکی و موجودی نقدی زوج در تمامی بانک‌ها و مؤسسات مالی.
• استعلام از اداره راهنمایی و رانندگی: برای شناسایی و توقیف پلاک خودروها و وسایل نقلیه به نام زوج.
• استعلام از سازمان ثبت اسناد و املاک: برای شناسایی اموال غیرمنقول (ملک، زمین و آپارتمان) به نام زوج.

این اقدام، پروسه شناسایی دارایی‌ها را سرعت بخشیده و احتمال پنهان ماندن اموال را به حداقل می‌رساند و کلید اصلی موفقیت در مسیر اجرای ثبت محسوب می‌شود.

توقیف حقوق و مزایای شغلی

در صورتی که زوج کارمند دولت، نهادهای عمومی یا شرکت‌های خصوصی باشد، زوجه می‌تواند از اداره ثبت، درخواست توقیف بخشی از حقوق ماهانه او را نماید. بر اساس قانون، یک‌چهارم تا یک‌سوم حقوق زوج قابل توقیف است.

ممنوع‌الخروجی زوج

چنانچه زوجه نتواند از طریق توقیف اموال به مهریه خود دست یابد و مبلغ مهریه قابل توجه باشد، می‌تواند از اداره ثبت درخواست ممنوع‌الخروجی زوج را به استناد ماده ۱۴ آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی مطرح کند. این اقدام معمولاً در مورد افرادی که قصد خروج از کشور یا دارای تابعیت دوگانه هستند، تأثیرگذار است.

بخش پنجم: نکات مهم در فرآیند اجرا

تقسیط مهریه

زوج می‌تواند در پاسخ به اجراییه، درخواست تقسیط مهریه را مطرح نماید. اگر زوجه با تقسیط موافقت نکند، زوج می‌بایست به دادگاه مراجعه و درخواست اعسار نماید. تا زمان صدور حکم اعسار از دادگاه، فرایند اجرایی در اداره ثبت ادامه خواهد داشت.

قابلیت اعتراض به عملیات اجرایی

زوج می‌تواند نسبت به برخی اقدامات اجرایی مانند توقیف اموال یا میزان مهریه، اعتراض اجرایی مطرح نماید. مرجع رسیدگی به این اعتراضات، دادگاه حقوقی محل اقامت زوج است، نه خود اداره ثبت.

 امکان صرف‌نظر زوجه از عملیات اجرایی

در هر مرحله، زوجه می‌تواند از ادامه عملیات اجرایی انصراف دهد یا مهریه را صلح، بذل یا بخشش نماید. این اقدام نیازمند تنظیم صورت‌جلسه رسمی در اداره ثبت یا دفتر اسناد رسمی است.

نتیجه‌گیری

مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت در اداره ثبت اسناد رسمی، مسیر قانونی، مؤثر و نسبتاً سریع برای احقاق حق مالی زوجه محسوب می‌شود، به‌ویژه در مواردی که مهریه به صورت سکه، وجه نقد یا مالی معین در سند ازدواج ذکر شده باشد.

با این حال، موفقیت در این مسیر مستلزم آگاهی کافی از قوانین، جمع‌آوری مدارک لازم و شناسایی اموال زوج است. در بسیاری از موارد، همراهی با یک وکیل متخصص در امور خانواده می‌تواند موجب تسهیل و تسریع در فرایند وصول مهریه گردد.

سوالات متداول