همه چیز درباره طلاق | مدارک و مراحل درخواست طلاق

طلاق، انحلال ازدواج دائم است؛ اما در نظام حقوقی و فقهی ایران، این عمل نه یک اقدام ساده، بلکه یک فرآیند پیچیده با تشریفات و مراحل خاص است. این انحلال می‌تواند به خواست مرد (بر اساس ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی)، با اثبات دلایل موجه از سوی زن (مانند عسر و حرج) یا با توافق کامل طرفین صورت پذیرد. اما ناآگاهی از این مسیرها، اغلب موجب سردرگمی، اتلاف وقت و تضییع حقوق مالی (مهریه، نفقه و اجرت‌المثل) می‌شود.

این مقاله، نقشه راه جامع شما برای درک انواع طلاق و مراحل قانونی آن است. ما به شما نشان می‌دهیم که در هر یک از این سه نوع طلاق، چه مدارکی (از سند ازدواج تا گواهی مشاوره)، چه مدت زمانی و چه حقوقی (مانند حقوق مالی زن هنگام طلاق از طرف مرد) درگیر هستند. اگر در آستانه جدایی هستید و می‌خواهید سریع‌ترین و مطمئن‌ترین راه را (مانند طلاق توافقی) طی کنید، درک کامل این مقررات، اولین گام حیاتی شماست.

طلاق چیست؟

طلاق واژه‌ای عربی است که معنای تحت‌الفظی آن رهایی و باز کردن گره است. پیمان طلاق در اصطلاح به معنی جدا شدن و پایان دادن ازدواج است. وقتی زن و شوهر زندگی مشترک خود را بر هم می‌زنند و به آن پایان می‌بخشند، از هم طلاق گرفته‌اند. بنابراین پایان همه‌ی زندگی‌های مشترک به هم شبیه نیست. برخی از آن‌ها بعد از مدتی اختلاف پیدا می‌کنند و بهتر است از یکدیگر جدا شوند. وقتی مسیر دو طرف با هم یکی نباشد و از هم جدا شود، کار به طلاق می‌کشد.

توجه داشته باشید که طلاق راه حل اول نیست. بعد از هر درگیری و اختلافی طرفین باید تلاش کنند راه حل دیگری بیابند و مسالمت آمیز در کنار یکدیگر به زندگی باارزش خود ادامه دهند. در این مسیر می‌توانند از مشاوران و متخصصان برای احیا زندگی زناشویی موفق نیز کمک بگیرند.

اگر هیچ راهی برای ادامه‌ی مسیر نبود، باید از یکدیگر جدا شوند. جدایی آن‌ها از یکدیگر انواع مختلفی دارد. ممکن است زن تصمیم به جدایی بگیرد. یا ممکن است مرد بخواهد درخواست جدایی بدهد. گاهی نیز طلاق توافقی و مسالمت آمیز است.

طلاق به درخواست مرد

یکی از انواع طلاق، طلاق از طرف مرد هست. با توجه به ماده (1133) قانون مدنی می‌توان گفت که: «مرد می‌تواند با رعایت شرایط مقرر در این قانون طلاق‌، با مراجعه به دادگاه تقاضای طلاق همسرش را بنماید». مراحل طلاق به این صورت است که اگر مرد بخواهد زن خود را طلاق بدهد، باید به دادگاه مراجعه کند و دادگاه با ارجاع اختلاف به داوری‌، اقدام به صلح بین زوجین می‌کند (ایجاد صلح بین مرد و زن) و درصورتی‌که بین زن و مرد صلح برقرار نشود، گواهی عدم سازش صادر می‌شود و باید مراحل طلاق را طی کند.

مدارک لازم طلاق به درخواست مرد

• شناسنامه و کارت ملی مرد
• سند ازدواج (عقدنامه)
• کد ثنا و ثبت در سامانه عدل ایران
• مدارک پرداخت حقوق مالی زن شامل:
• مهریه (به صورت نقد یا اقساط)
• نفقه ایام عده
• اجرت‌المثل و سایر حقوق مالی

مراحل طلاق به درخواست مرد

• ثبت دادخواست طلاق در سامانه عدل ایران توسط مرد یا وکیل او
• ارجاع به دادگاه خانواده و بررسی مدارک مالی پرداخت‌شده به زن
• در صورت احراز شرایط، صدور گواهی عدم امکان سازش
• ابلاغ رأی و قطعی شدن آن در صورت عدم اعتراض زن
• مراجعه به دفترخانه طلاق و اجرای صیغه با پرداخت کامل حقوق زن

مدت زمان این طلاق معمولاً بین ۲ تا ۳ ماه است؛ اما اگر زن نسبت به حقوق مالی اعتراض کند، ممکن است بیشتر طول بکشد.

حتما بخوانید: الزام به تمکین

طلاق به درخواست زن

نوع دیگر از طلاق، طلاق به درخواست زن می‌باشد.

• مستند به ماده 1129 قانون مدنی، طلاق در صورت عجز یا امتناع از پرداخت نفقه یکی از موارد طلاق از طرف زن می‌باشد. درصورتی‌که شوهر از پرداخت نفقه خودداری کند و عدم امکان اجرای حکم محکمه و الزام او به دادن نفقه، زن می‌تواند برای طلاق به حاکم مراجعه کند و حاکم مرد را مجبور به طلاق نماید.
• مستند به ماده 1130 قانون مدنی عسر و حرج زن یکی از موارد طلاق از طرف زن می‌باشد.

درصورتی‌که دوام پیدا کردن ازدواج باعث عسر و حرج زوجه (زن) شود، وی می‌تواند به حاکم شرع مراجعه کرده و دادخواست طلاق دهد (طلاق از طرف زن) و مراحل طلاق را طی کند، چنانچه عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود، دادگاه می‌تواند زوج (مرد) را اجبار به طلاق کند و درصورتی‌که مجبور کردن مرد اثرگذار نباشد زوجه (زن) به اذن حاکم شرع طلاق داده می‌شود.

حال اینکه چه مواردی عسر و حرج برای زوجه محاسبه خواهد شد به‌اختصار توضیح خواهیم داد.
1 ـ ترك زندگي خانوادگي توسط مرد به مدت شش ماه و يا نه ماه متناوب در مدت يك سال بدون داشتن عذری موجه‌.
2- اعتياد مرد به يكي از انواع مواد مخدر
3- محكوميت قطعي مرد به حبس پنج سال يا بيشتر از پنج سال
4- ضرب و شتم يا هرگونه سوءاستفاده مستمر زوج كه عرفا با توجه به وضعيت زوجه قابل‌تحمل نباشد.
5- ابتلا مرد به بیماری‌های بدون درمان

مدارک لازم برای طلاق به درخواست زن

• شناسنامه
• کارت ملی
• سند ازدواج

و مدارک اثبات دلایل طلاق عبارت است از:

• گواهی ترک انفاق
• مدارک اعتیاد یا سوء‌رفتار شوهر
• رأی محکومیت کیفری شوهر
• گواهی ترک زندگی مشترک
• مدارک مهریه و شروط ضمن عقد

مراحل طلاق به درخواست زن

• ثبت دادخواست طلاق در سامانه عدل ایران با ذکر دلایل قانونی
• ارجاع پرونده به دادگاه خانواده و بررسی مدارک و دلایل توسط قاضی
• در صورت اثبات ادعاها، صدور حکم طلاق یا گواهی عدم امکان سازش
• ابلاغ رأی و قطعی شدن آن در صورت عدم اعتراض شوهر
• مراجعه به دفترخانه طلاق و اجرای صیغه توسط نماینده دادگاه

طلاق توافقی

مهم‌ترین طلاق، طلاق توافقی می‌باشد. چراکه با توافق زوجین مبنی بر طلاق توافقی روند رسیدگی و صدور حکم به‌مراتب سریع‌تر از طلاق از طرف مرد و زن می‌باشد؛ و در ذیل به تعریف طلاق توافقی می‌پردازیم.

در طلاق توافقی که یکی از انواع طلاق است، زن و شوهر، تقاضادهنده طلاق هستند و در کلیه موارد باهم توافق کرده‌اند که باید با مراجعه شخصی به دادگاه خانواده یا توسط وکیل‌های خود، اعلام توافق خود را در اموری همچون نفقه ایام عده، حضانت فرزند بعد از طلاق، ملاقات فرزند، شیوه پس دادن جهیزیه و سایر حقوق دوران زوجیت را کتباً نوشته و به دادگاه جهت ضبط در پرونده بدهند و مراحل طلاق را طی کنند. توافق و تراضی زوجین در طلاق توافقی باعث می‌گردد؛ رأی صادره از دادگاه بدوی مستند نهایی اجرای صیغه طلاق در دفتر ثبت رسمی قرار گیرد و پرونده به دادگاه تجدیدنظر استان و دیوان عالی کشور (به واسط عدم تجدیدنظرخواهی یا  فرجام‌خواهی زوجین) ارسال نگردد.

حتما بخوانید: همه چیز درباره طلاق توافقی

حق طلاق به سبب عسر و حرج زوجه

در صورتی که دوام زوجیت موجب عسر و حرج باشد، زوجه می تواند درخواست طلاق نماید. چنانچه عسر و حرج زوجه در دادگاه ثابت شود، دادگاه می تواند زوج را اجبار به طلاق نماید و چنانچه این اجبار میسر نباشد، زوجه به اذن دادگاه طلاق داده می شود.

عسر و حرج عبارت است از: به وجود آمدن وضعیتی که ادامه زندگی را برای زوجه با مشقت همراه ساخته و تحمل آن مشکل باشد. مانند:

1-ترک زندگی توسط زوج حداقل به مدت شش ماه متوالی و یا نه ماه متناوب

2-اعتیاد زوج به یکی از انواع مواد مخدر

3-محکومیت قطعی زوج به حبس بیش از پنج سال

نکته مهم: سببی که زن را به عسر و حرج دچار ساخته است باید در هنگام مراجعه زن به دادگاه برای طلاق موجود باشد.

مدارک لازم برای طلاق توافقی

ازجمله مهم‌ترین اسناد و اطلاعات موردنیاز برای دادخواست طلاق توافقی، می‌توان به شناسنامه و کارت ملی زوجین و نیز سند ازدواج اشاره نمود که برای احراز هویت زوجین و ارتباط زوجیت میان آن‌ها، ضروری است. علاوه بر این، وکالت‌نامه وکیل دادگاه (درصورتی‌که طرفین وکیل گرفته باشند)، باید ضمیمه دادخواست طلاق توافقی شود.

اما شاید بتوان گفت، مهم‌ترین مدرک لازم برای درخواست طلاق توافقی، توافقنامه‌ای است که زوجین، تنظیم کرده و شرایط مربوط به طلاق را مشخص کرده‌اند. مثلاً، در توافق‌نامه طلاق توافقی، می‌بایست شرایط مربوط به مهریه زن، اجرت‌المثل، حضانت فرزندان بعد از طلاق و مواردی از این قبیل، به‌صورت کامل، مشخص‌شده باشند تا دادگاه، باملاحظه نمودن آن، طبق درخواست طرفین، گواهی عدم سازش صادر نماید.

• اصل و تصویر شناسنامه و کارت ملی هر دو طرف
• سند ازدواج (عقدنامه)
• کد ثنا و ثبت‌نام در سامانه عدل ایران
• توافق‌نامه مکتوب بین زوجین درباره مهریه، نفقه، جهیزیه و حضانت فرزند
• گواهی مشاوره خانواده صادره از مراکز مورد تأیید قوه قضاییه
• مدارک مربوط به فرزندان (در صورت داشتن فرزند مشترک)

از دیگر مدارک لازم برای درخواست طلاق توافقی، گواهی دوشیزگی زوجه و یا گواهی عدم بارداری است که در مرحله صدور رأی توسط دادگاه، نیاز است. درصورتی‌که زوجه، مدعی دوشیزه بودن است، می‌بایست گواهی مربوطه را به دادگاه ارائه نماید تا دادگاه، باملاحظه آن، حکم طلاق از نوع طلاق بائن غیر مدخوله صادر نماید؛ اما نیازی به‌ضمیمه گواهی مذکور به دادخواست طلاق وجود ندارد؛ چراکه اسناد و اطلاعات مربوط به آن، در طول فرایند دادرسی، قابل‌ارائه است.

مراحل طلاق توافقی

• ثبت دادخواست طلاق توافقی توسط زوجین یا وکیل در سامانه عدل ایران
• ارجاع به مرکز مشاوره خانواده برای گفت‌وگو و بررسی امکان سازش
• در صورت اصرار طرفین بر طلاق، صدور گواهی عدم امکان سازش توسط دادگاه
• قطعی شدن گواهی و مراجعه زوجین به دفترخانه طلاق
• اجرای صیغه طلاق و ثبت رسمی آن در دفترخانه

اجرای صیغه طلاق

اجراي صيغه طلاق و ثبت آن پس از رسيدگي دادگاه و صدور گواهي عدم امكان سازش صورت خواهد گرفت. با توجه به این‌که دادگاه پس از بررسی موضوع طلاق، مسئله را به داوری ارجاع می‌دهد و پس از کسب نظر داوران مبادرت به صدور حکم می‌کند. چنان چه داورهای انتخاب‌شده از ناحیه دادگاه موفق به این کار نشوند با اعلام مراتب به دادگاه خانواده، دادگاه مذکور درخواست گواهی عدم امکان سازش صادر می‌کند تا با مراجعه به یکی از دفاتر ثبت طلاق، حکم صادره اجرا و صیغه طلاق جاری شود و وارد شناسنامه زوجین شود.

با طلاق از طرف زن که یکی از انواع طلاق است، دادگاه می‌تواند همان موقع حکم عدم امکان سازش را صادر کند و به او وکالت در توکیل بدهد تا با مراجعه به دفترخانه و ارائه حکم عدم امکان سازش و وکالت‌نامه فوق‌الذکر خود را طلاق دهد. حال اگر زن از رفتن به دفترخانه خودداری کند، شوهر به‌شخصه با مراجعه به آنجا و ارائه گواهی عدم امکان سازش می‌تواند صیغه طلاق را جاری کند و دفترخانه به زن موضوع را ابلاغ می‌کند.
شروع مدت‌زمان داشتن گواهی عدم سازش زن و شوهر از تاریخ ابلاغ به محکوم‌له است. مدت‌زمان داشتن اعتبار گواهی عدم امکان سازش زن و شوهر برای تسلیم به دفتر رسمی ازدواج و طلاق سه ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی می‌باشد.
مطابق با بند نه از ماده چهار قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱/۱۲/۰۱، رسیدگی به طلاق در صلاحیت دادگاه خانواده است. طلاق پرونده‌ای است که با اعتراض هرکدام از زوجین در سه مرحله (دادگاه بدوی، دادگاه تجدیدنظر استان مربوطه، دیوان عالی کشور) را طی می‌کند. پرونده طلاق در صورت مقاومت زوجین، پرونده‌ای طولانی است و صبر بسیار می‌طلبد. مدت اعتبار حکم طلاق شش ماه از تاریخ رأی فرجامی یا انقضای فرجام‌خواهی می‌باشد.

کلام پایانی

طلاق یکی از پیچیده‌ترین و حساس‌ترین دعاوی خانوادگی است که تصمیم‌گیری در مورد آن نیازمند آگاهی کامل از قوانین و مشورت با وکیل متخصص در امور خانواده می‌باشد. هر مرحله از طلاق — از ثبت دادخواست تا اجرای صیغه طلاق — آثار حقوقی، مالی و حتی کیفری دارد و ناآگاهی از آن می‌تواند خسارات سنگینی برای طرفین به‌دنبال داشته باشد.

اگر در آستانه طلاق هستید یا همسرتان دادخواست داده است، قبل از هر اقدامی بهتر است با یک وکیل مجرب مشورت کنید تا مسیر درست و کم‌هزینه‌تری را طی کنید.

گروه وکلای دادرس با تجربه فراوان در پرونده‌های خانوادگی، می‌توانند در تمام مراحل طلاق توافقی، طلاق به درخواست زن، یا طلاق از طرف مرد در کنار شما باشند.

سؤالات متداول درباره طلاق

منابع:

 درخواست طلاق زوجه به دلیل جدایی طولانی‌مدت زوجین

انواع احکام در خصوص طلاق توافقی

اگر درگیر اختلافات خانوادگی یا مراحل طلاق هستید، مشاوره با وکیل متخصص می‌تواند مسیر شما را کوتاه‌تر و کم‌هزینه‌تر کند.
وکلای مؤسسه حقوقی دادرس با تجربه در دعاوی خانوادگی، آماده‌اند تا از حقوق شما به‌صورت حرفه‌ای دفاع کنند.
پیش از هر اقدام عجولانه، با ما مشورت کنید تا بهترین تصمیم را بگیرید.
برای دریافت مشاوره و بررسی پرونده‌تان، همین حالا با وکلای دادرس تماس بگیرید