دستور تخلیه ملک 1404 | شرایط و مراحل گرفتن دستور تخلیه ملک

آیا قرارداد اجاره ملک شما به پایان رسیده و مستأجر از تخلیه امتناع می‌کند؟ در روابط استیجاری، یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های مالک (موجر)، فرآیند زمان‌بر و پیچیده تخلیه ملک است. قانون‌گذار در قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۷۶، برای تشویق مالکان به اجاره‌دادن، راهکاری سریع به نام دستور تخلیه فوری را پیش‌بینی کرده است.

دستور تخلیه، برخلاف حکم تخلیه، یک فرآیند غیرقضایی و سریع است که در صورت رعایت شرایط شکلی اجاره‌نامه (مانند کتبی بودن و امضای دو شاهد)، بدون نیاز به رسیدگی ماهوی و طولانی‌مدت، صادر می‌شود. در این مقاله جامع، ما تمام نکات کلیدی مربوط به دستور تخلیه ملک را بررسی خواهیم کرد: از شرایط دقیق صدور دستور تخلیه فوری و تفاوت حیاتی آن با حکم تخلیه (از نظر قابلیت اعتراض)، تا نحوه اجرای آن و مرجع صالح رسیدگی (دادگاه صلح). با آگاهی از این مقررات، می‌توانید به سریع‌ترین شکل ممکن ملک خود را تحویل بگیرید.

دستور تخلیه چیست؟

در قانون موجر و مستاجر مصوب سال  1376 قانونگذار جهت حمایت از و تشویق اشخاص به اجاره دادن املاک، در کنار سایر مقررات، تخلیه سریع را نیز پیش  بینی نموده تا با انقضاء مدت اجاره بدون رسیدگی ماهوی دستور تخلیه صادر شود. ولی این دستور تخلیه فوری مشروط به شرایطی بوده که موجر باید آن را رعایت نماید تا مراجع قاضیی نسبت به صدور دستور تخلیه فوری اقدام نمایند. شروط مذکور عبارتند از : قرارداد باید کتبی باشد، دو نفر شاهد امضا نموده باشند، مدت اجاره به اتمام رسیده باشد. در صورت وجود این شرایط مراجع قضایی نسبت به صدور دستور تخلیه اقدام خواهند نمود. با توجه به این که دستور تخلیه به معنای حکم نبوده، پس قابل اعتراض نیز نخواهد بود.

دعوی دستور تخلیه چیست؟

دعوای دستور تخلیه به دعوایی گفته می‌شود که مالک مال غیرمنقول، علیه مستأجر ملک طرح می‌کند که سابقاً با اذن و رضایت او شروع به تصرف کرده است. مهم‌ترین حالتی را که دعوای دستور تخلیه قابل تحقق است، هنگامی است که مالک پس از انقضای قرارداد اجاره و به دلیل تخلیه نکردن داوطلبانه مستأجر، خواهان تخلیه ملک توسط او می‌شود.

حکم تخلیه

دعوای حکم تخلیه به دعوی گفته می‌شود که شرایط دستور تخلیه را ندارد، بدین توضیح که اگر قرارداد اجاره شرایطی که برای صدور دستور تخلیه لازم است را نداشته باشد، باید حکم تخلیه توسط مراجع قضایی صادر شود که در ادامه به تفاوت این دو خواهیم پرداخت.

حتما بخوانید: اثبات مالکیت

تفاوت دستور تخلیه و حکم تخلیه

 پس از پایان مدت اجاره اگر مستأجر از تخلیه مورد اجاره امتناع کند، به درخواست موجر، دستور فوری تخلیه از مرجع قضایی رسیدگی‌کننده صادر می‌گردد. ماده (3) قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۷۶ این مزیت را برای موجر به وجود آورده است که «پس از انقضای مدت اجاره بنا به تقاضای موجر یا قائم‌مقام قانونی وی، تخلیه عین مستأجره در اجاره با سند رسمی‌ توسط دوایر اجرای ثبت ظرف یک هفته و در اجاره با سند عادی یک هفته پس از تقدیم تقاضای تخلیه به دستور مقام قضایی در مرجع قضایی توسط ضابطان قوه قضائیه انجام خواهد شد.»، بنابراین دعوای دستور تخلیه که صادر شد با شرایط یادشده بلافاصله اجرا می‌شود و منتظر رسیدگی به اعتراض مستأجر نمی‌شوند.

شرایط صدور دستور تخلیه

برای اینکه مراجع قضایی به درخواست موجر (مالک ملک) جهت صدور درخواست تخلیه رسیدگی کنند دعوی یا درخواست مطروحه باید دارای شرایطی باشد که در ذیل به آن می‌پردازیم:

1. قرارداد اجاره طرفین مشمول قانون 1376 باشد یعنی تاریخ شروع رابطه استیجاری انحا از 02/07/1376 به بعد باشد.
2. قرارداد اجاره به‌صورت کتب عادی و در دو نسخه تنظیم‌شده باشد والا اگر قرارداد رسمی باشد مطابق ماده 3 قانون 76، تخلیه توسط دوایر اجرای ثبت انجام می‌شود.
3.  قرا داد اجاره به امضاء موجر و مستأجر و دو شاهد رسیده باشد.
4.  مدت اجاره منقضی شده باشد.

نکته مهم: در صورت صدور دستور تخلیه یا حکم تخلیه، دادگاه تکلیف مبلغ رهن مستاجر را نیز مشخص می کند.

نحوه رسیدگی و صدور دستور تخلیه

شروع رسیدگی به تقاضایی صدور دستور تخلیه با تقدیم دادخواست یا درخواست به عمل می‌آید. ماده 10 آیین‌نامه اجرایی قانون روابط موجر و مستأجر 76 این مطلب را پیش‌بینی کرده است.

مرجع صادرکننده دستور تخلیه در وقت فوق‌العاده تقاضای موجر را تحت نظر قرار داده و در همان جلسه اگر شرایط صدور دستور تخلیه فراهم باشد مبادرت به صدور دستور تخلیه می‌نماید و اگر شرایط صدور دستور تخلیه فراهم نباشد دستور بایگانی کردن پرونده را صادر می‌نماید.

نحوه‌ی اجرای دستور تخلیه

وقتی دادگاه حکمی صادر می‌کند و آن حکم قطعی می‌شود، دادگاه صادرکننده حکم اقدام به صدور نامه‌ای تحت عنوان اجراییه می‌نماید که شخصی که در حکم دادگاه محکوم‌شده است باید رأی دادگاه را اجرا نماید. اصولاً برای اکثریت احکام دادگاه اجراییه صادر می‌شود ولی اجرای دستور تخلیه نیاز به صدور اجراییه ندارد زیرا دعوی و حکم نیست و بر این مطلب ماده 6 آیین‌نامه اجرایی قانون 76 صراحت دارد که اجرای آن اجراییه نمی‌خواهد.

بنابراین پس از صدور دستور تخلیه، پرونده جهت اجرا به واحد اجرای احکام مدنی ارسال می‌شود.

1. واحد اجرای احکام ظرف 24 ساعت پس از وصول دستور تخلیه باید نسبت به ارسال اخطاریه برای مستأجر اقدام نماید.
2. در اخطاریه مستأجر قید می‌شود که حداکثر ظرف 3 روز از تاریخ ابلاغ نسبت به تخلیه محل مورد اجاره اقدام نماید
3. اگر مستأجر ظرف مهلت فوق محل مورد اجاره را تخلیه نکند امور اجرای احکام ((دادورز)) محل را تخلیه و تحویل موجر می‌دهد.

مرجع صالح برای طرح دعوای دستور تخلیه

مطابق با بند (ب) ماده (9) قانون شورای حل اختلاف مصوب ۱۳۹۴/۰۹/۱۶ رسیدگی به‌تمامی دعاوی مربوط به تخلیه عین مستأجر به‌جز دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب و پیشه، در صلاحیت شورای حل اختلاف هست(در حال حاظر در صلاحیت دادگاه صلح می باشد)

دعوای تخلیه اماکن تجاری و سرقفلی باید در دادگاه عمومی طرح شود. همچنین به‌موجب مقررات شورای حل اختلاف چنانچه طرح دعوا و درخواست تخلیه ملک مورد اجاره به طرفیت دوایر، سازمان‌ها و نهادهای دولتی مطرح شود شورای حل اختلاف فاقد صلاحیت رسیدگی است و مرجع رسیدگی به آن دادگاه محل خواهد بود. با توجه به این‌که مرجع رسیدگی به دعوای تخلیه شورای حل اختلاف است، تشریفات پیچیده‌ای بر فرآیند طرح و رسیدگی به دعوای تخلیه حاکم نیست و دعوای تخلیه را باید دعوای غیرمالی دانست که نیازمند ابطال تمبر دعاوی غیرمالی است و هزینه دادرسی چندانی ندارد.

نکات مهم

• با توجه به مفاد ماده 3 قانون روابط موجر و مستأجر مصوب 1376 و بند 4 ماده 2 آیین‌نامه اجرایی این قانون، مرجع قضایی تنها در صورت انقضای مدت اجاره می‌تواند بر اساس ماده 3 این قانون دستور تخلیه صادر کند.
• دستور تخلیه صرفاً در خصوص املاک مسکونی صادر می‌گردد. در صورت انقراضی مدت اجرای املاک مسکونی، موجر با مراجعه به دادگاه صلح ، تقاضای صدور دستور تخلیه می‌کند.
• رسیدگی به درخواست دستور تخلیه فوری و در صلاحیت دادگاه صلح است و این صلاحیت در صورتی است که قرارداد اجاره عادی باشد ، امضای دو شاهد در قرارداد وجود داشته باشد، قرارداد کتبی باشد و مدت و مبلغ در قرارداد ذکرشده باشد.
• درصورتی‌که قرارداد اجاره رسمی باشد مرجع صدور دستور تخلیه و صدور اجرائیه در خصوص تخلیه، دفاتر اسناد رسمی تنظیم‌کننده سند و اداره اجرای ثبت است.

نمونه دستور تخلیه

به تاریخ 01/01/94 و در وقت فوق‌العاده پرونده کلاسه… تحت نظر است ملاحظه می‌گردد که موضوع پرونده درخواست صدور تخلیه یک واحد آپارتمان مسکونی هست نظر به اینکه شرایط صدور دستور تخلیه فراهم هست لذا دادگاه به شرح ذیل مبادرت به صدور دستور تخلیه می‌نماید.

((دستور تخلیه))

در خصوص درخواست آقای ((الف)) به طرفت آقای ((ب)) به خواسته صدور دستور تخلیه یک باب مغازه موضوع اجاره‌نامه عادی مورخ 01/01/92 نظر به اینکه شرایط صدور دستور تخلیه ازجمله احراز رابطه استیجاری بین طرفین و شمول قانون 76 بر روابط استیجاری آن‌ها و انقضاء مدت اجاره محرز هست لذا مستند به مواد 2 و 3 از قانون روابط موجر و مستأجر مصوب 76 دستور تخلیه محل مورد اجاره صادر می‌گردد.

نمونه رای دادگاه در مورد دستور تخلیه سرقفلی

شماره دادنامه قطعی :
9409980241300399
تاریخ دادنامه قطعی :
1394/11/25

چنانچه موجر سرقفلی را به مستأجر منتقل کرده باشد، هنگام تخلیه باید سرقفلی را به قیمت روز به مستأجر پرداخت کند؛ بنابراین صدور دستور اجرا توسط اداره ثبت منوط به تودیع سرقفلی است.

رای وحدت رویه دستور تخلیه

‌مستنبط از ماده واحده الحاقی به قانون روابط موجر و مستأجر مصوب سال ۱۳۶۵ این است که قانون مزبور ناظر به عقود اجاره ایست که بعد از‌تصویب آن قانون و ابتدا” منعقد می‌شوند و شامل اماکن تجاری که سابقه اجاره به تاریخ قبل از تصویب قانون فوق الذکر داشته‌اند نمی‌شود و لذا در مورد‌دعاوی مطروحه که بدلالت اسناد و اوراق پرونده مسبوق به رابطه استیجاری بتاریخ قبل از تصویب ماده واحده قانون مذکورمی‌باشند و تنظیم اجاره‌نامه‌های جدید فی‌الواقع و نقس الامر به منظور تمدید و تجدید اجاره قبلی بوده است صدور اجرائیه از جانب دفتر اسناد رسمی مبنی بر تخلیه این قبیل‌محل کسب و پیشه مخالف قانون است.

سوالات متداول

منابع:

رای وحدت  رای وحدت رویه در خصوص دستور تخلیه

نقش سرقفلی در صدور دستور تخلیه