شکایت از مهندس ناظر | مطالبه خسارت + مراحل و مدارک

مهندس ناظر به عنوان یکی از ارکان اصلی اجرایی در پروژه‌های ساختمانی، وظیفه دارد بر اجرای صحیح عملیات ساختمانی مطابق با نقشه‌ها، اصول فنی، ضوابط ایمنی و مقررات ملی ساختمان نظارت کند. هرگونه سهل‌انگاری یا قصور از سوی او می‌تواند منجر به خسارات جانی یا مالی برای مالک، کارگران یا اشخاص ثالث (همسایگان و عابران) شود.

در چنین مواردی، مسئله‌ی مسئولیت مدنی و کیفری مهندس ناظر و امکان شکایت از او موضوعی مهم و قابل پیگیری است که در این مقاله به‌طور جامع بررسی می‌شود.

بر اساس تبصره 7 ماده 100 قانون شهرداری‌ها، وظیفه اصلی مهندس ناظر، مطابقت دادن عملیات اجرایی یک ساختمان با مشخصات نقشه ساختمان و پروانه ساخت و ساز است. این نظارت باید به صورت مداوم باشد و در تمامی مراحل ساختمان انجام شود. همچنین مهندس ناظر در پایان کار پروژه، وظیفه دارد بر تطابق بنا با پروانه ساخت و ساز و محاسبات ذکر شده در نقشه گواهی دهد.

تخلفات ارتکابی توسط مهندس ناظر

 حذف پارکینگ: رعایت‌ نکردن فاصله ستون‌ ها با هم در ورودی پارکینگ و دقت‌ نکردن به نحوه استقرار خودرو ها در زمان دیوارچینی می‌تواند موجب کاهش فضا و در نتیجه حذف پارکینگ و پرداخت جرائم سنگین در کمیسیون ماده 100 شود که در بسیاری موارد مالک از مهندس ناظر و مجری ساختمان بابت دقت‌ نکردن به این موضوع و عدم صدور گزارش و دستور کار در این زمینه شکایت می‌کند.

عدم رعایت درز انقطاع:  عدم رعایت درز انقطاع در ساختمان‌ های بتنی قبل از بتن‌ ریزی فونداسیون و اجرای ریشه ستون‌ ها و در ساختمان‌ های فلزی هم‌ زمان با نصب بیس‌ پلیت و نصب اسکلت ساختمان باید توسط ناظر نقشه‌بردار، ناظر معمار و ناظر هماهنگ‌ کننده کنترل شود. در صورت رعایت‌ نکردن این موضوع، مالک می‌تواند با یک متن شکایت درز انقطاع از مهندس طراح دردسرساز شود.

عدم نصب آسانسور‌های استاندارد:  سقوط آسانسور در زمان بهره‌برداری قبل از صدور پایان‌کار نیز یکی دیگر از دلایل شکایت از مهندس ناظر ساختمان است.

 عدم اجرای دریچه تبادل هوا: مرگ خاموش نیز یکی دیگر از حوادثی است که می‌تواند بعد از بهره‌برداری از ساختمان موجبات شکایت و محکومیت مهندسان ناظر و مجری ساختمان را فراهم کند.

 اجرای نامناسب اسکلت بتونی ساختمان که موجب اجرای طرح تقویت شود: مهندسان ناظر سازه و مجریان ساختمانی در صورت بی‌توجهی به دتایل‌های اجرائی و کنترل‌نکردن مقاطع بتونی قبل از بتون‌ریزی و عدم صدور دستور کار و گزارش‌های به‌موقع، در صورت بروز حوادث ساختمانی مانند نشست سازه، به‌عنوان یکی از مقصران نشست ساختمان در دادگاه حاضر خواهند شد.

ضمانت اجرای سرپیچی از تکالیف توسط مهندس ناظر

سوال اصلی بحث این است که چنانچه مهندس ناظر با توجه به تکلیف و وظایفی که دارد از این تکلیف سرپیچی نماید یا نظارت مهندس ناظر به شکل ظاهری باشد، قانون برای مهندس ناظر چه ضمانت اجرایی پیش‌بینی کرده است؟

در پاسخ باید گفت اگر مهندس ناظر به معنای واقعی بر احداث ساختمان نظارت ننماید، از انجا که همواره قسمت عظیمی از سرمایه بخش های دولتی یا خصوصی به ساخت و ساز های مسکونی، آموزشی، تجاری و اداری اختصاص می یابد چنانچه مهندس ناظر، به هر دلیلی نظارت ننماید یا دقت در نظارت به خرج ندهد علاوه بر اینکه سرمایه به هدر می رود، در موارد بسیاری به خسارات جانی نیز منجر خواهد شد..

بنابراین اولین وظیفه مهندس ناظر مطابق تبصره ۷ ماده ۱۰۰ قانون شهرداری این است که بر خلاف واقع گواهی ندهد و تخلفی را که مشاهده می‌نماید بلافاصله به شهرداری اطلاع دهد چرا که اگر از این وظایف سر پیچی نماید و کمیسیون ماده ۱۰۰ حکم به تخریب ساختمان و جریمه بدهد، شهرداری موظف است با گزارش کتبی، تخلف مهندس ناظر را به شورای انتظامی نظام مهندسی اطلاع دهد.

انواع مسئولیت مهندس ناظر

۱. مسئولیت مدنی

مسئولیت مدنی زمانی مطرح می‌شود که عمل یا ترک فعل مهندس ناظر باعث ورود خسارت به دیگری شود.

به عنوان مثال:

• ریزش دیوار یا سقف ساختمان مجاور به علت سهل‌انگاری در نظارت
• ترک برداشتن ساختمان همسایه به علت عدم رعایت اصول گودبرداری
• آتش‌سوزی یا برق‌گرفتگی ناشی از تأیید نادرست سیستم برق یا گاز

در این موارد، زیان‌دیده (که می‌تواند مالک، کارگر یا شخص ثالث باشد) می‌تواند طبق ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی، علیه مهندس ناظر اقامه دعوا کند و مطالبه خسارت نماید.

۲. مسئولیت انتظامی

بر اساس ماده ۳۳ آیین‌نامه اجرایی قانون نظام مهندسی، در صورت تخلف از وظایف حرفه‌ای، مهندس ناظر در هیأت انتظامی سازمان نظام مهندسی ساختمان مورد تعقیب قرار می‌گیرد.

تخلفات انتظامی شامل مواردی مانند:

• عدم حضور در محل پروژه
• امضای گزارش‌های غیرواقعی
• تأیید عملیات غیر اصولی
• تبانی با پیمانکار یا مالک

۳. مسئولیت کیفری

در صورتی که تقصیر مهندس ناظر منجر به صدمه جانی یا فوت اشخاص شود، ممکن است به اتهام بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی تحت پیگرد کیفری قرار گیرد (مواد ۴۹۵ و ۶۱۶ قانون مجازات اسلامی)

ورود خسارت مالی و جانی به اشخاص ثالث در اثر مقصر بودن مهندس ناظر

منظور از اشخاص ثالث، افرادی هستند که در قرارداد ساخت و ساز نقشی ندارند اما از اقدامات یا سهل‌انگاری عوامل پروژه (مثل ناظر، مجری، مالک یا پیمانکار) متضرر می‌شوند؛ مانند همسایگان، عابران پیاده یا خودروهای پارک‌شده در مجاورت پروژه.

برای مثال، اگر در اثر گودبرداری غیراصولی، دیوار ساختمان مجاور فروبریزد یا ترک بردارد، شخص متضرر می‌تواند علیه مالک، پیمانکار و مهندس ناظر طرح دعوا کند.

مطایق قواعد حقوقی، مسولیت به کیفری و مدنی تقسبم می‌شود. مسولیت کیفری در جهت مجازات مجرم است که مطایق اصل قانونی بودن جرم و مجازات که از اصول مسلم حقوق جزا است باید در قوانین موضوعه قانونی وجود داشته باشد تا بتوان مهندس ناظر را در صورت انجام جرم  به عنوان مجرم تعقیب و مجازات نمود.

مطابق اصل ۴۰ قانون اساسی هیچ شخص اعم از حقیقی یا حقوقی نمی‌تواند اعمال حق خود را وسیله اضرار به غیر یا تعدی به منفعت عمومی قرار دهد. بنابراین چنانچه مهندس ناظر مسوولیت نظارت بر ساخت و ساز را بر عهده گرفته است باید تمام محاسبات فنی را مطابق نظام مهندسی نظارت نماید. حال چنانچه از عدم نظارت دقیق مهندس ناظر حادثه مالی یا جانی به وقوع بپیوندد عدم آگاهی مهندس ناظر از مراحل ساخت و ساز و همچنین عملیات اجرایی ساخت در نزد مراجع قضایی قابل استماع نخواهد بود

البته چنانچه اولیای دم مطالبه دیه نمایند مهندس ناظر محکوم به پرداخت دیه نیز خواهد شد. از طرف دیگر بر اساس ماده ۱ قانون مسوولیت مدنی هر کسی به عمد یا غیر عمد و بدون اجازه قانونی حقوق دیگران را تضییع نماید و به جان و مال دیگران خدشه ای وارد نماید از لحاظ مدنی مسوولیت جبران خسارات مادی و معنوی تضییع شده بر عهده او است.

نحوه شکایت از مهندس ناظر

۱. شکایت حقوقی (مطالبه خسارت)

اگر هدف زیان‌دیده صرفاً دریافت خسارت باشد، می‌تواند با تنظیم دادخواست به طرفیت مهندس ناظر (و در صورت لزوم مالک و پیمانکار)، دعوای مطالبه خسارت ناشی از تقصیر مطرح کند.

دادگاه پس از ارجاع امر به کارشناس رسمی دادگستری، در صورت احراز تقصیر ناظر، وی را به پرداخت خسارت محکوم می‌کند.

۲. شکایت کیفری

در صورتی که سهل‌انگاری مهندس ناظر منجر به فوت یا جراحت شود، شاکی می‌تواند از طریق دادسرای عمومی و انقلاب، علیه او شکایت کیفری مطرح کند.

جرم‌های محتمل عبارت‌اند از:

• قتل غیرعمد (در اثر بی‌احتیاطی)
• ایراد صدمه بدنی غیرعمد
• تخریب اموال دیگران

۳. شکایت انتظامی

چنانچه قصور مهندس ناظر در حیطه وظایف حرفه‌ای باشد (بدون خسارت جانی یا مالی)، شاکی می‌تواند از طریق سازمان نظام مهندسی استان شکایت خود را ثبت کند.

هیأت بدوی انتظامی پس از بررسی مدارک، در صورت احراز تخلف، مجازات مناسب اعمال می‌کند.

مراجع صالح جهت طرح شکایت از مهندس ناظر

در مورد شکایت از مهندس ناظر باید قایل به تفکیک شد. به عبارت دیگر چنانچه از عدم نظارت دقیق مهندس ناظر جرمی به وقوع بپیوندد مطابق قواعد عمومی صلاحیت، دادسرای محل وقوع جرم می‌تواند مرجع پذیرش شکایت کیفری از مهندس ناظر باشد. شعبه بازپرسی در دادسرا پس از تحقیقات کافی چنانچه اعتقاد بر ارتکاب جرم توسط مهندس ناظر داشته باشد با صدور قرار جلب به دادرسی، پرونده را نزد دادستان ارسال می دارد تا با صدور کیفر خواست توسط دادستان یا نماینده وی مطابق قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ پرونده به دادگاه جهت محاکمه مهندس ناظر ارسال شود.

اما چنانچه شکایت از مهندس ناظر جنبه کیفری نداشته باشد مرجع صالح مطابق ماده ۸۵ آیین نامه قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، شورای انتظامی استان است که صلاحیت رسیدگی به تخلفات انتظامی، حرفه ای و انضباطی مهندسین ناظر و اشخاصی که دارای پروانه اشتغال می‌باشند را دارد. بنابراین مطابق ماده ۸۵ فوق الذکر تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی می‌توانند شکایت مکتوب خود از مهندس ناظر را به ضمیمه اسناد و مدارک و شرح تخلف به دبیرخانه شورای انتظامی استان ارسال نمایند.

البته شاکی می‌بایست توجه داشته باشد که مشخصات خود را به صورت دقیق در شکایت نامه قید نماید چرا که عدم رعایت ان مطابق تبصره ۳ ماده ۸۵  آیین نامه قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان منجر به عدم استماع شکایت توسط شورای انتظامی خواهد شد بنابراین شکایت بدوی از تخلفات انضباطی و انتظامی مهندس ناظر در صلاحیت شورای انتظامی استان است که مطابق ماده ۱۷ قانون نظام مهندسی، شورای انتظامی استان از یک حقوقدان به معرفی رییس دادگستری استان و دو تا چهار مهندس خوشنام تشکیل می‌شود.

مراحل شکایت از مهندس ناظر در داسرای انتظامی نظام مهندسی

ورود به سامانه شورای انتظامی به آدرس shoraentezami.tceo.ir

ثبت نام و دریافت شناسه و رمز عبور از طریق پیامک

وارد کارتابل خود شوید

اطلاعات خواهان(شاکی) را وارد نمایید

اطلاعات خواهنده را وارید کنید

مدارک خود را بارگزاری نمایید

گزینه ارسال درخواست را انتخاب نمایید

بررسی نقص مدارک

مجازاتهای انتظامی مهندس ناظر

پس از شکایت از مهندس ناظر و رسیدگی در شورای انتظامی و اثبات تخلف، مهندس ناظر مطابق ماده ۹۰ آیین نامه بسته به اهمیت تخلف انضباطی یا حرفه ای توسط شورای انتظامی نظام مهندسی محکوم به مجازات خواهد شد که این محکومیت ها درجات مختلفی دارد. محکومیت های ماده ۹۰ شامل اخطار کتبی، توبیخ کتبی، محرومیت موقت یا دائم از پروانه اشتغال، ابطال پروانه نظام مهندسی می باشد

تصمیم گیری شورای انتظامی نظام مهندسی استان

همانطور که بیان شد مرجع بدوی رسیدگی به تخلفات انضباطی مهندس ناظر، پس از شکایت از مهندس ناظر ساختمان، شورای انتظامی استان است که پس از بررسی مدارک و مستندات و اخذ نظریه کارشناس رای صادر می‌نماید. آرای صادره شورای انتظامی نظام مهندسی می‌بایست مستدل و مستند بوده و در ذیل رای صادره چگونگی اعتراض، مرجع اعتراض و همچنین مدت اعتراض به رای قید شود.

مرجع تجدید نظر از آرای صادره از شورای انتظامی استان

مطابق ماده ۹۳ ایین نامه قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان تمامی آرای صادره از شورای انتظامی استان اعم از رای مبنی بر تخلف مهندس ناظر و رای مبنی بر عدم تخلف، قابل تجدید نظر در شورای انتظامی نظام مهندسی می‌باشد.

مسئولیت‌های مهندس ناظر صرفاً به بعد فنی پروژه محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد حقوقی و اخلاقی نیز دارد. بی‌توجهی به ضوابط، می‌تواند علاوه بر پیامدهای فنی، تبعات قانونی سنگینی برای مهندس ناظر ایجاد کند. آگاهی از چارچوب‌های حقوقی و اخلاق حرفه‌ای، بخش جدایی‌ناپذیر وظایف هر مهندس ناظر است.

چرا شناخت تخلفات مهندس ناظر اهمیت دارد؟

• جلوگیری از پیامدهای قانونی: شناخت دقیق وظایف قانونی، احتمال درگیری‌های حقوقی را کاهش می‌دهد.
• ارتقاء اعتبار حرفه‌ای: رعایت ضوابط باعث افزایش اعتماد کارفرما و جامعه به مهندس می‌شود.
• حفاظت از منافع عمومی: مهندس ناظر با رعایت مقررات، سلامت و امنیت مردم را تضمین می‌کند.
• پیشگیری از مشکلات اجرایی: پایبندی به قوانین از توقف پروژه‌ها یا تحمیل هزینه‌های اضافی جلوگیری می‌کند.

مسئولیت تضامنی مهندس ناظر، مجری و مالک

در بسیاری از دعاوی، دادگاه تشخیص می‌دهد که خسارت تنها ناشی از عمل یک نفر نیست. در نتیجه، ممکن است حکم به مسئولیت تضامنی بین ناظر، مالک و مجری داده شود.

به بیان دیگر، زیان‌دیده می‌تواند تمام خسارت را از هر یک از آنان مطالبه کند و سپس آن فرد می‌تواند به دیگران رجوع نماید.

تخلفات مهندس ناظر در پرونده های کمیسیون ماده 100

اگر تخلفی ازمهدس ناظر در پرونده‌های ارجاع شده به کمیسیون ‌های ماده ۱۰۰ وجود داشته باشد، گزارش تخلف به سازمان نظام مهندسی اعلام می‌ گردد.

اگر در مراحل ساخت ساختمان مهندس ناظر اشتباه و یا تخلفی انجام داده باشد و همین اشتباه منجر به ارسال پرونده به کمیسیون ماده ۱۰۰ و شامل جریمه و تخریب گردد، مالک می ‌تواند از مهندس ناظر خود شکایت کند.

تبصره ۷ ماده ۱۰۰ قانون شهرداری اشاره دارد که ناظر موظف است تخلفات ساختمانی را گزارش دهد و مالک هم باید براساس نقشه ساخت و ساز خود را انجام دهد، لذا اگر ناظر تخلف کرد، گزارشی در مورد آن برای انتظامات سازمان نظام مهندسی ساختمان ارسال خواهد شد تا در آن جایگاه رسیدگی و در صورت ارتکاب تخلف، مجازات انجام گردد.

اگر ناظر متوجه خلاف‌سازی نشده باشد، مالک می‌ تواند از مهندس ناظر شکایت کرده و خسارات وارد شده را دریافت کند.

تبصره 7 ماده 100 شهرداری (اصلاحی 1358/06/27)- مهندسان ناظر ساختمانی مکلفند نسبت به عملیات اجرایی ساختمانی که به مسئولیت آنها احداث میگردد از لحاظ انطباق ساختمان با مشخصات مندرج در پروانه و نقشه ها و محاسبات فنی ضمیمه آن مستمراً نظارت کرده و در پایان کار مطابقت ساختمان با پروانه و نقشه و محاسبات فنی را گواهی نمایند. هرگاه مهندس ناظربر خلاف گواهی نماید و یا تخلف را به موقع بشهرداری اعلام نکند و موضوع منتهی بطرح در کمیسیون مندرج در تبصره یک ماده صد قانون شهرداری و صدور رای بر جریمه یا تخریب ساختمان گردد شهرداری مکلف است مراتب را به نظام معماری و ساختمانی منعکس نماید. شورای انتظامی نظام مذکور موظف است مهندس ناظر را در صورت ثبوت تقصیر برابر قانون نظام معماری و ساختمانی حسب مورد با توجه به اهمیت موضوع به 6 ماه تا سه سال محرومیت از کار و در صورتی که مجدداً مرتکب تخلف شود که منجر به صدور رای تخریب به وسیله کمیسیون ماده صد گردد به حداکثر مجازات محکوم کند. مراتب محکومیت از طرف شورای انتظامی نظام معماری و ساختمانی در پروانه اشتغال درج و در یکی از جرائد کثیر الانتشار اعلام میگردد. شهرداری مکلف است تا صدور رای محکومیت بمحض وقوف از تخلف مهندس ناظر و ارسال پرونده کمیسیون ماده صد به مدت حداکثر 6 ماه از اخذ گواهی امضا مهندس ناظر مربوطه برای ساختمان جهت پروانه ساختمان شهرداری خود داری نماید. ماموران شهرداری نیز مکلفند در مورد ساختان‌ها نظارت نمایند و هر گاه از موارد تخلف در پروانه به موقع جلوگیری نکنند و یا در مورد صدور گواهی انطباق ساختمان با پروانه مرتکب تقصیری شوند طبق مقررات قانونی به تخلف آنان رسیدگی میشود و در صورتی که عمل ارتکابی مهندسان ناظر و ماموران شهرداری واجد جنبه جزایی هم باشد از این جهت نیز نیز قابل تعقیب خواهند بود.
در مواردی که شهرداری مکلف به جلوگیری از عملیات ساختمانی است و دستور شهرداری اجرا نشود میتواند با استفاده از ماموران اجراییات و در صورت لزوم ماموران انتظامی برای متوقف ساختن عملیات ساختمانی اقدام نماید.

حتما بخوانید: کمیسیون ماده 100 شهردای

نکات مهم در طرح شکایت علیه مهندس ناظر

• پیش از شکایت، حتماً گزارش کارشناسی از خسارات و علت آن تهیه شود.
• در صورت وجود خطر فوری (مثل ریزش یا نشست)، مراتب به شهرداری و نظام مهندسی اطلاع داده شود.
• اگر بین مالک و ناظر قرارداد کتبی وجود دارد، مفاد آن در تعیین حدود مسئولیت مؤثر است.
• بهتر است شاکی از وکیل متخصص در دعاوی مهندسی و ساختمانی استفاده کند تا مراحل قانونی با دقت انجام شود.

کلام پایانی

مهندس ناظر ستون اعتماد در پروژه‌های ساختمانی است و وظیفه دارد از بروز خطرات برای مردم و اموال آن‌ها جلوگیری کند. کوتاهی در این وظیفه می‌تواند عواقب سنگین حقوقی و کیفری در پی داشته باشد.

اشخاصی که در اثر قصور یا بی‌احتیاطی ناظر دچار زیان شده‌اند، می‌توانند از طریق دادگاه‌های عمومی، دادسرای ناحیه، یا سازمان نظام مهندسی برای احقاق حق خود اقدام کنند.

اگر درگیر چنین موضوعی هستید، مشاوره با وکیل متخصص در دعاوی مهندسی و ساختمانی می‌تواند مسیر شما را کوتاه‌تر و دقیق‌تر کند. وکلای دادرس با تجربه در پرونده‌های مرتبط با مسئولیت مهندس ناظر، آماده بررسی و پیگیری تخصصی این نوع شکایات هستند.

پرسش‌های متداول درباره شکایت از مهندس ناظر