فرار از دین مهریه | ابطال انتقال اموال، راهکار وکیل و حکم قانونی

زمانی که زن برای مطالبه مهریه‌اش اقدام می‌کند، یکی از ترس‌های بزرگ او این است: «آیا شوهرم اموالش را قبل از دادخواست به نام دیگری منتقل کرده است؟» متأسفانه، انتقال صوری دارایی با هدف فرار از پرداخت مهریه، به یک دغدغه حقوقی رایج تبدیل شده است. بسیاری از زوجین، آگاهانه یا با مشاوره نادرست، ملک، خودرو یا حساب‌های خود را به نام نزدیکان می‌زنند تا قانون دست زن را از توقیف آن‌ها کوتاه کند.

اما خبر خوب این است که قانون در برابر فریب و تقلب ساکت نمی‌ماند. آیا می‌دانستید که قانون صراحتاً چنین انتقال‌هایی را غیرنافذ یا باطل می‌داند؟

این مقاله، راهنمای جامع شما برای مقابله با فرار از دین مهریه است. در این نوشتار تخصصی، به شما خواهیم گفت: معامله صوری و واقعی چه تفاوتی دارند، چگونه می‌توانید انتقال اموال قبل از مطالبه مهریه را در دادگاه ابطال کنید و چه مجازات‌هایی در انتظار مردی است که قصد فرار از دین را دارد. با مطالعه این مقاله، خواهید فهمید که حقوق شما محفوظ است و با تکیه بر راه‌حل‌های قانونی، می‌توانید مهریه خود را وصول کنید.

فرار از دین مهریه به چه معنا است؟

فرار از دین مهریه یکی از رفتارهای متقلبانه و غیرقانونی است که برخی از مردان برای فرار از پرداخت مهریه مرتکب می‌شوند. به زبان ساده، هرگاه شوهر پس از اطلاع از مطالبه مهریه یا احتمال طرح دعوا از سوی همسر، دارایی‌های خود را به نام دیگری منتقل کند تا زن نتواند آن‌ها را توقیف کند، مرتکب عمل فرار از دین شده است. در چنین مواردی قانون، این انتقال را صوری و غیرواقعی تلقی می‌کند. به موجب ماده ۲۱۸ قانون مدنی، «اگر معلوم شود معامله با قصد فرار از دین انجام شده، آن معامله نافذ نیست».
در پرونده‌های مهریه، معمولاً انتقال ملک، خودرو یا حتی سهام شرکت‌ها به نزدیکان یا دوستان با هدف پنهان‌کردن اموال انجام می‌شود. وکیل زن می‌تواند با طرح دعوی ابطال معامله به قصد فرار از دین، اموال را به وضعیت قبل برگرداند و توقیف کند. دادگاه برای تشخیص قصد واقعی شوهر، به زمان معامله، رابطه‌ی طرفین، و قیمت معامله توجه می‌کند. بنابراین اگر زنی متوجه انتقال مشکوک اموال از سوی همسرش شد، باید سریعاً اقدام حقوقی کند، زیرا تأخیر ممکن است موجب از بین رفتن آثار قانونی فرار از دین شود.

حتما بخوانید: قانون جدید مهریه

 انتقال اموال قبل از دادخواست مهریه

در نگاه اول، قانون مدنی به هر شخصی اجازه می‌دهد در اموال خود آزادانه تصرف کند. بنابراین، اگر مردی پیش از آنکه علیه او دادخواستی مطرح شود، ملک یا ماشین یا حساب بانکی‌اش را به نام دیگری بزند، این اقدام ظاهراً قانونی است. اما اگر ثابت شود هدف از این انتقال، صرفاً فرار از دین (مهریه) بوده، موضوع کاملاً متفاوت خواهد بود.

در دعاوی مرتبط با مهریه، آنچه دادگاه بررسی می‌کند فقط زمان انتقال نیست، بلکه نیت مرد از این انتقال است. اگر زن بتواند اثبات کند که انتقال اموال با قصد محروم کردن او از حقوق مالی‌اش بوده، دادگاه می‌تواند:

• آن انتقال را صوری و غیرنافذ بداند؛
• یا اموال را قابل توقیف تلقی کند؛
• حتی در مواردی، مرد را به جرم فرار از دین تحت تعقیب قرار دهد.

موضوع مهم در خصوص انتقال اموال این که :

• هر انتقالی قبل از مطالبه مهریه، به‌خودی‌خود غیرقانونی نیست.
• اما اگر هدف از انتقال، فرار از پرداخت دین باشد و زن بتواند آن را اثبات کند، دادگاه می‌تواند آن را بی‌اثر کند.

مطلب پیشنهادی: توقیف اموال و مستثنیات دین در مهریه

تفاوت معامله واقعی و معامله صوری

• معامله واقعی: مرد ملک خود را واقعاً فروخته، پول گرفته، و مال را تحویل داده. در این‌صورت زن نمی‌تواند به آن اعتراض کند مگر اینکه اثبات کند پولش به او بازگشته یا فروش سوری بوده.
• معامله صوری: مرد به ظاهر مال را فروخته ولی نه پولی دریافت کرده و نه مالکیت واقعی منتقل شده. در این حالت زن می‌تواند از دادگاه ابطال معامله یا بی‌اعتباری آن را بخواهد.

معامله صوری به چه معامله ای گفته  می شود؟

معامله صوری در واقع معامله ای است که به شکل واقعی انجام نشده باشد بدان معنا که پولی میان طرفین رد و بدل نشده و هیچیک از طرفین هدف اصلیشان انجام معامله نباشد.

در صورتی که شرایطی به این شکل وجود داشته باشد و اثبات نیز شود معامله صوری است و دادگاه با طی کردن مراحلی دستور ابطال را صادر کند.

در این شرایط شخصی که مدعی است که معامله صوری شکل گرفته است و باعث ضرر رسیدن به وی شده است با مراجعه به دادگاه محل سکونت خود، دادخواستی با موضوع ابطال بیع ارائه دهد تا اموال فرد به نفع وی توقیف شود.

حتما بخوانید: مطالبه مهریه بعد از طلاق

معامله صوری به قصد فرار از دین

در صورتی که مردی که بدهکار مهریه است با پدر و مادرش معامله ای را انجام دهد ، اصل بر آن است که معامله صوری می باشد ، در شرایطی که سندی به دادگاه ارائه شود که پدر این فرد ۲۰۰ میلیون تومان پرداخت کرده است تا ملک را بخرد، از سوی دادگاه قابل بررسی است. اگر پس از تحقق معامله ای که به قصد فرار از دین صورت گرفته باشد، این معامله صوری با دادخواست ابطال، باطل می شود و مال موجود به فرد طلبکار منتقل خواهد شد.

ابعاد کیفری فرار از دین: مجازات بر اساس ماده ۲۱ قانون محکومیت‌های مالی

علاوه بر ابطال حقوقی معامله، قانون برای فرارکنندگان از دین جنبه کیفری نیز در نظر گرفته است.

ماده ۲۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی صراحتاً در مورد مجازات فرار از دین تعیین تکلیف کرده است:

دو شرط کلیدی برای تحقق جرم کیفری:

1. سبق محکومیت قطعی: همان‌طور که در رأی وحدت رویه شماره ۷۷۴ دیوان عالی کشور تأکید شده، جرم فرار از دین زمانی محقق می‌شود که ابتدا مدیون (مرد) به صورت قطعی محکوم به پرداخت دین (مهریه) شده باشد و سپس اقدام به انتقال مال کند.
2. علم و آگاهی شخص ثالث: شخصی که مال به او منتقل شده نیز در صورتی شریک جرم است که اثبات شود از قصد فرار از دین شوهر آگاه بوده است.

تحلیل حقوقی: ماده ۲۱۸ قانون مدنی و شرط اثبات قصد فرار از دین

برای پیگیری قضایی انتقال اموال به قصد فرار از مهریه، مهم‌ترین ابزار قانونی، ماده ۲۱۸ قانون مدنی است. این ماده می‌گوید:

ماده ۲۱۸ قانون مدنی: «هرگاه معلوم شود معامله با قصد فرار از دین واقع شده، آن معامله نافذ نیست.»

این ماده هسته اصلی دعوی ابطال معامله صوری را تشکیل می‌دهد. در اینجا چند نکته کلیدی وجود دارد:

• نافذ نبودن: به این معناست که معامله از ابتدا صحیح نیست و اثر قانونی ندارد.
• شرط اثبات: دادگاه به دنبال اثبات قصد فرار از دین است. صرف انتقال مال کافی نیست. باید مشخص شود که هدف اصلی از انتقال، محروم کردن زوجه (طلبکار) از توقیف اموال بوده است.
• اهمیت زمان معامله: اگرچه انتقال قبل از مطالبه مهریه، روند اثبات را سخت‌تر می‌کند، اما اگر شواهد و مدارک نشان دهد که مرد از قصد زن برای اقدام حقوقی مطلع بوده و صرفاً به همین دلیل اموال را منتقل کرده، دادگاه می‌تواند قصد سوء را احراز کند.

اثبات معامله با هدف فرار از دین

در اکثر موارد این شیوه زمانی رخ می دهد که زوج برای فرار از پرداخت مهریه اقدام به انتقال اموال قبل از دادخواست مهریه یا پس از آن می کند. در چنین شرایطی شخص با انتقال اموال تلاش می کند تا از دین شانه خالی کند.

در صورتی که انتقال اموال قبل از مطالبه مهریه باشد قضات به سختی صوری بودن معامله را می پذیرند و اثبات آن مستلزم بررسی های بسیار دقیق از سوی دادگاه خواهد بود. از این جهت در صورتی که مردی متوجه شود زن می خواهد مهریه خود را به اجرا بگذارد اموال خود را انتقال دهد، زن می بایست برای ابطال معامله به دادگاه درخواستی ارائه دهد که دادگاه با بررسی دقیق نسبت به موضوع تصمیم خواهد گرفت.

چرا زوج اموال خود را قبل از مطالبه مهریه منتقل می‌کند؟

دلایل زیادی وجود دارد که مردان پیش از دادخواست زن، اقدام به انتقال اموال خود می‌کنند:

• ترس از توقیف مال: بسیاری از مردان می‌دانند که به محض طرح دعوای مهریه، امکان توقیف ملک، خودرو یا حسابشان وجود دارد.
• پیشگیری از بازداشت: در مهریه‌های کمتر از ۱۱۰ سکه نیز اگر مالی یافت شود و پرداخت نشود، بازداشت ممکن است. پس آن‌ها ترجیح می‌دهند «ظاهرِ بی‌پولی» داشته باشند.
• مشاوره نادرست یا سو استفاده از قانون: برخی افراد یا حتی مشاوران غیرحقوقی به مردان توصیه می‌کنند برای پیشگیری از مشکلات آینده، اموال را به نام مادر، خواهر یا دوستان نزدیک بزنند.

راه‌های اثبات فرار از دین توسط خانم

برای اثبات اینکه انتقال مال به قصد فرار از پرداخت مهریه انجام شده، زوجه می‌تواند از ابزارهای زیر استفاده کند:

ابزارهای قانونی در اختیار زوجه برای مقابله با انتقال اموال

تامین خواسته قبل از دادخواست اصلی

زوجه می‌تواند پیش از تقدیم دادخواست مهریه، درخواست تامین خواسته دهد و از دادگاه بخواهد که اموال مرد را به صورت موقت توقیف کند. اگر دادگاه احتمال بدهد که مرد ممکن است اموال خود را انتقال دهد، دستور توقیف صادر می‌کند.

دعوی صوری بودن معامله (دعوی بطلان یا عدم نفوذ)

زوجه می‌تواند علیه مرد و شخصی که مال به نام او شده، دعوی صوری بودن معامله طرح کند. در این دعوی، دادگاه بررسی می‌کند که آیا معامله واقعی بوده یا فقط روی کاغذ انجام شده است.

اقامه دعوای فرار از دین

طبق قوانین کیفری، اگر مرد مال خود را با نیت فرار از دین به نام دیگری کند و این موضوع ثابت شود، قابل تعقیب کیفری است و ممکن است به حبس یا جریمه نقدی محکوم شود.

مسئولیت حقوقی شخصی که مال به نام او منتقل شده است

اگر شخصی که مال به نام او منتقل شده:

• از قصد شوهر برای فرار از مهریه آگاه باشد؛
• یا در انتقال صوری نقش داشته باشد؛

او نیز در برابر زوجه مسئول است و ممکن است:

• ملزم به بازگرداندن مال شود؛
• یا به عنوان شریک در جرم فرار از دین، محکوم کیفری گردد.

رای وحدت رویه شماره 774 مورخ 1398/1/20 هیات عمومی دیوان عالی کشور در خصوص انتقال دهنده

نظر به اینکه قانونگذار در ماده 21 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب 1394/4/23، در مقام تعیین مجازات برای انتقال دهندگان مال با انگیزه فرار از دین، به تعیین جزای نقدی معادل نصف محکومٌ‌به و استیفای محکومٌ‌به از محل آن تصریح کرده است و نیز سایر قراین موجود در قانون مزبور کلاً بر لزوم سبق محکومیت قطعی مدیون و سپس، انتقال مال از ناحیه وی با انگیزه فرار از دین دلالت دارند که در این صورت موضوع دارای جنبه کیفری است لذا با عنایت به مراتب مذکور در فوق و اصل قانونی بودن جرائم و مجازات‌ها، به‌نظر اکثریت اعضای هیات عمومی دیوانعالی کشور رای شعبه سی و هشتم دیوان عالی کشور که مستدعی اعاده دادرسی را قبل از محکومیت قطعی به پرداخت دین، غیرقابل تعقیب جزایی دانسته است در حدی که با این نظر انطباق دارد صحیح و منطبق با قوانین موضوعه تشخیص می‌گردد. این رای در اجرای ذیل ماده 471 قانون آیین دادرسی کیفری، در موارد مشابه برای کلیه مراجع قضایی و غیر قضایی لازم‌الاتباع است.

کلام پایانی

اگرچه انتقال اموال قبل از طرح دعوای مهریه، از نظر ظاهری خلاف قانون نیست، اما قانون برای مقابله با نیت سوء برخی افراد، ابزارهای مهمی در اختیار زنان قرار داده است. بانوان نباید تصور کنند با انتقال اموال، دیگر امکان وصول مهریه از بین می‌رود. مهم این است که با آگاهی و سرعت عمل، از مسیر قانونی صحیح استفاده شود.

سوالات متداول

اگر همسر شما با هدف فرار از پرداخت مهریه، اموال خود را پنهان یا به دیگران منتقل کرده است، حق قانونی شما محفوظ است و می‌توانید علیه این اقدام شکایت کنید.
با کمک وکیل متخصص دعاوی خانواده و مهریه، می‌توانید: انتقالات صوری و مشکوک را شناسایی کنید، دعوی ابطال معامله به قصد فرار از دین را تنظیم کنید،  اموال را توقیف و مهریه خود را وصول کنید

دفتر حقوقی ما آماده است تا از حقوق شما دفاع کند و حق قانونی شما را به طور کامل اجرا نماید.
برای دریافت مشاوره و پیگیری پرونده، هم‌اکنون با ما تماس بگیرید و مسیر قانونی وصول مهریه را با اطمینان طی کنید.