اثبات مالکیت با نسق زراعی | مراحل و شرایط

اصولاً در بحث اثبات مالکیت این موضوع مطرح می‌شود که به چه صورت و با چه مدارکی می‌توان مالکیت خود را نسبت به یک مال غیرمنقول اثبات کرد. در مقاله اثبات مالکیت و روش‌های قانونی و نسق زراعی موارد مرتبط به‌صورت کامل شرح داده شد.مهم‌ترین و پرکاربرترین موضوعی که جامعه به آن مبتلا هست بحث اثبات مالکیت با نسق زراعی می‌باشد.

در رابطه با اثبات مالکیت با نسق زراعی نسق زراعی اراضی بهتر است بدانید که این نسق بین مالک و زارع به‌وسیله یک قرارداد تنظیم می‌شود. بر اساس قرارداد نوشته‌شده، زارع باید مقداری از محصول برداشت‌شده را به صاحب‌ملک بدهد. به این نوع زراعت، زارع صاحب نسق گفته می‌شود. پس برای اثبات مالکیت این زمین، کشاورز  می‌تواند قرارداد تنظیم‌شده بین خود و مالک را به دادگاه ارائه دهد. همچنین می‌تواند برای اثبات آن به طرح دعاوی بپردازد.

بنابراین این اثبات به کمک ارائه دادن این قرارداد به دادگاه قابل انجام است. پس فرقی نمی‌کند که حق زارعانِ در عقد قرارداد ذکرشده باشد یا خیر، درهرصورت به زارع تعلق می‌گیرد. بهتر است بدانید که این حق زمانی به زارع تعلق می‌گیرد که به‌صورت مستمر در آن ملک کارکرده باشد. پس اگر وی عمل زراعت موقتی داشته باشد، نمی‌تواند این حق را دریافت کند. پس فرد باید به‌صورت نقدی حق مالک را ادا کند و یا از برداشت سالیانه به او بدهد. در زمان اثبات مالکیت نسق زمین‌های زراعی، باید موارد مهمی مدنظر قرار بگیرند که بهتر است در ادامه با آن‌ها آشنا شوید.

نسق زراعی

نسقق زراعی عبارت است از عملکرد عمرانی کسی که به آبادی زمین اقدام کرده است ((بند 5 ماده 9 لایحه قانونی اصلاح لایحه قانونی واگذاری و احیاء اراضی در حکومت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1359))

در اصطلاح حقوقی و عرفی روستاها، نسق زراعی به سابقه بهره‌برداری مستمر و پایدار از یک قطعه زمین کشاورزی توسط کشاورز (یا اسلاف او) گفته می‌شود. نسق ممکن است  شفاهی (عرفی) باشد (یعنی همه اهالی روستا بدانند که فلانی چند دهه است آن زمین را کشت می‌کند)، یا مکتوب و دارای سابقه در اسناد اداری و دولتی باشد (مثل دفترچه‌های اصلاحات ارضی، اظهارنامه ماده ۱۴۷، تأییدیه شورا یا جهاد کشاورزی و…) در کل نسق زراعی یک کشاورز عبارت است از مقدار زمین‌های تحت تصرف و کشت وی در زمان اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران که برای کشت و آبادانی آن اقدام نموده باشد.

آیا نسق زراعی مالکیت ایجاد می‌کند؟

نسق زراعی به‌خودی‌خود مالکیت رسمی یا ثبتی ایجاد نمی‌کند، ولی دلیل اثباتی معتبر در محاکم است. دادگاه‌ها می‌توانند بر اساس مجموعه‌ای از دلایل از جمله نسق، حکم به مالکیت عرفی یا احراز تصرف مالکانه صادر کنند.

بر اساس ماده ۳۵ قانون مدنی: تصرف به عنوان مالکیت، دلیل مالکیت است مگر آن‌که خلاف آن ثابت شود.

بنابراین اگر کسی نسق زراعی داشته باشد و سال‌ها زمین را در اختیار داشته، این تصرف مستمر می‌تواند یکی از مهم‌ترین ادله اثبات مالکیت باشد.

محاسبه نسق زراعی

در اثبات مالکیت نسق باید عوامل مهمی را مدنظر قرار دهید. ازجمله مهم‌ترین این عوامل برای محاسبه نسق زراعی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• طول کارکرد زارع به روی زمین کشاورزی
• میزان آبادانی که به روی زمین انجام داده است.
• مقدار سرمایه‌ای که برای آبادانی زمین خرج کرده است.
• موقعیت و ارزش ملک

با توجه به موارد ذکرشده، میزان ارزش حق نسق به‌صورت درصدی محاسبه می‌گردد. بهتر است بدانید زمانی که زارع بدون آنکه به مالک بگوید به زراعت به‌صورت غصبی بپردازد، مالک هیچ تعهدی به او در پرداخت حق ریشه نخواهد داشت. پس اثبات مالکیت تنها با در نظر گرفتن تمامی موارد ذکرشده امکان‌پذیر هستند.

شرایط اثبات مالکیت از طریق حق زارعانه

برای آنکه زارع بتواند حق خود را در اثبات مالکیت با نسق زراعی بگیرد، عوامل مهمی تاثیر گذار هستند که باعث تشکیل حق زارعانه می‌شوند. ازجمله مهم‌ترین آن‌ها به شرح زیر هستند:

زمین مزروعی

زمین مزروعی باید وجود داشته باشد، در غیر این صورت امکان درخواست حق وجود ندارد. درواقع حق زارعانه با زراعت کشاورز به روی زمین معنا پیدا می‌کند.

عمل زارع

باید شخصی به نام کشاورز وجود داشته باشد که به روی این زمین کارکرده باشد.

مالک

مالک کسی است که زمین به نام اوست. به این صورت آن را برای زراعت به شخصی به نام زارع داده است و با برداشت سالیانه حق خود را می‌گیرد.

بهتر است بدانید که تنها وکلای متخصص می‌توانند به پرونده شما در این زمینه رسیدگی کنند. چراکه اثبات مالکیت یک موضوع پیچیده است که به‌راحتی قابل انجام نیست.

چه مدارکی برای اثبات مالکیت با نسق زراعی مهم هستند؟

برای اینکه نسق به‌عنوان دلیل معتبر در دادگاه پذیرفته شود، همراهی آن با مدارک زیر بسیار کمک‌کننده خواهد بود:

• دفترچه اصلاحات ارضی (به نام خود یا مورث)
• اظهارنامه‌های ماده ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون ثبت
• صورت‌جلسه‌های تحویل زمین از جهاد کشاورزی یا منابع طبیعی
• شهادت معتمدین محل یا اهالی قدیمی روستا
• استشهاد محلی معتبر
• گواهی شورا یا دهیاری مبنی بر سابقه تصرف زراعی
• نقشه UTM یا کروکی رسمی از محل زمین
• اظهارنظر کارشناسی رسمی دادگستری

ترکیب این دلایل باعث می‌شود که دادگاه بتواند با اطمینان بالاتری رأی صادر کند.

دعوی اثبات مالکیت نسبت به زمین دارای نسق زراعی مسموع نیست؟

دادنامه شماره 1404167920000195575 از شعبه 5 دادگاه تجدیدنظر اردبیل، در دادنامه مذکور، عقیده دادگاه این بوده که دعوی اثبات مالکیت نسبت به زمین های دارای نسق زراعی مسموع نیست. استدلال دادگاه احتمالا به این صورت بوده چون سند نسق زراعی، یک سند رسمی می باشد(یا  عادی، زیرا در این خصوص اختلاف نظر بسیار است) لذا نیاز به اثبات ندارد.

مرجع رسیدگی به دعوای اثبات مالکیت نسق زراعی

مستند به رأی وحدت رویه‌ی شماره‌ی 702-1386/5/2 دیوان عالی کشور رسیدگی به اختلاف در مالکیت در صلاحیت شورای اصلاحات ارضی نبوده و صلاحیت این شورا محدود به اصلاح و ابطال سند نسق زراعی به لحاظ وقوع اشتباه در نحوه واگذاری یا تنظیم سند است؛ بنابراین رسیدگی به دعوی اثبات مالکیت در صلاحیت محاکم دادگستری است.

طرح دعاوی اثبات مالکیت نسق زراعی

طرح کردن دعاوی اثبات مالکیت با نسق زراعی در صورتی امکان‌پذیر است که فردی که دارای سند نسق دار است قادر به اثبات مالکیت خود نباشد. درواقع طرح کردن دعاوی اثبات مالکیت زمانی است که فرد بخواهد به‌حق خود مالکیت ببخشد و از مزایای آن بهره‌مند شود. طرح کردن دعاوی به این صورت است که این فرد دادخواستی برای این موضوع تنظیم می‌کند تا بتواند دعوای خود را به این موضوع آغاز کند.

نقش منابع طبیعی در مقابله با اثبات مالکیت

یکی از مهم‌ترین طرف‌های دعوای نسق زراعی، اداره منابع طبیعی است. در بسیاری از پرونده‌ها، منابع طبیعی مدعی است که زمین مورد دعوا جزء اراضی ملی است، در حالی‌که متصرف با استناد به نسق، خود را مالک یا متصرف قانونی می‌داند. بر اساس قانون ملی شدن جنگل‌ها و مراتع، بسیاری از اراضی پس از سال ۱۳۴۱ در مالکیت دولت درآمده‌اند. ولی اگر شخصی بتواند احیای زمین قبل از آن تاریخ را اثبات کند، این زمین از شمول اراضی ملی خارج خواهد شد.

کلام آخر

اثبات کردن مالکیت در بحث نسق زراعی از اهمیت زیادی برخوردار است که رسیدگی به چنین پرونده‌هایی باید طبق قوانین و اصول مهمی صورت بگیرد که تنها به‌وسیله یک وکیل امکان‌پذیر است. اثبات کردن مالکیت نسق زراعی باید توسط یک مرجع درست رسیدگی شود تا بتواند به نتیجه برسد. فرد موردنظر می‌تواند حتی برای این اثبات به طرح دعاوی و یا تنظیم دادخواست نیز بپردازد.

سوالات متداول

با توجه به اینکه دعاوی مرتبط با اثبات مالکیت با نسق زراعی دارای پیچیدگی های فراوانی می باشد ، بهتر است قبل از هرگونه اقدام با یک وکیل متخصص در این حوزه مشورت نمایید .