وکیل جرایم پزشکی کیست؟ وظایف، مجازات قصور، تفاوت جرم و تخلف

جرایم و قصور پزشکی، یکی از حساس‌ترین و پیچیده‌ترین دعاوی در نظام قضایی هر جامعه است. زمانی که بیمار در پی اقدامات درمانی دچار آسیب جانی یا جسمی می‌شود، این سوال مطرح می‌شود که آیا این نتیجه ناشی از یک عارضه غیرقابل اجتناب بوده، یا تقصیر و قصور پزشک یا کادر درمان.

در چنین پرونده‌هایی، مرز باریکی بین «قصور منجر به آسیب» (جرم پزشکی) و «قصور بدون آسیب» (تخلف انتظامی) وجود دارد که تعیین‌کننده مسیر پرونده است. از آنجا که مجازات قصور می‌تواند شامل دیه، حبس و محرومیت از حقوق اجتماعی باشد، حضور یک متخصص ضروری است.

وکیل جرایم پزشکی دقیقاً همان متخصص است؛ فردی که با دانش ترکیبی از قوانین و علوم پزشکی، نه تنها می‌تواند تقصیر را اثبات یا رد کند، بلکه بهترین مسیر (کیفری، حقوقی، انتظامی) را برای احقاق حق موکل خود (چه بیمار و چه پزشک) انتخاب و پیگیری می‌نماید. در این مقاله، به نقش حیاتی این وکلا، انواع مجازات‌ها و مراجع رسیدگی به جرایم پزشکی خواهیم پرداخت.

وکیل جرایم پزشکی کیست و چه وظایفی دارد؟

وکیل جرایم پزشکی متخصصی است که در دعاوی ناشی از خطا، قصور یا تخلفات پزشکان و سایر اعضای کادر درمان فعالیت می‌کند. این نوع دعاوی، برخلاف بسیاری از پرونده‌های دیگر، نیاز به دانش ترکیبی از حقوق و علوم پزشکی دارد. وکیل جرایم پزشکی باید بتواند تشخیص دهد که آیا اقدام پزشک مطابق با اصول علمی و مقررات حرفه‌ای بوده یا خیر. او همچنین باید پرونده‌های کارشناسی پزشکی قانونی را به‌درستی تحلیل کند تا بتواند از موکل خود دفاع مؤثر انجام دهد.

وظیفه اصلی وکیل در این پرونده‌ها، اثبات یا رد تقصیر پزشک است. در پرونده‌های شکایت از پزشک، وکیل می‌تواند از طرف بیمار به دلیل خسارت جسمی، روحی یا حتی فوت بیمار طرح شکایت کند. از سوی دیگر، وکیل مدافع پزشک نیز می‌تواند ثابت کند که پزشک مطابق با اصول حرفه‌ای عمل کرده و قصوری از او سر نزده است.

شکایت از پزشکان و جراحان زیبایی

همانطور که قبلاً اشاره شد، ماهیت جرائم و تخلفات پزشکی در حوزه‌های مختلف تفاوت‌های ظریفی دارد. به‌ویژه در حوزه پزشکی زیبایی و جراحی‌های تخصصی (مانند جراحی بینی یا لیپوماتیک)، نوع انتظارات بیمار و قصور احتمالی پزشک (مانند عدم مهارت یا عوارض پس از عمل) می‌تواند پرونده را پیچیده‌تر سازد.

برای دسترسی به جزئیات حقوقی و تخصصی نحوه شکایت از پزشک در شاخه‌های درمانی خاص، می‌توانید راهنماهای کامل ما را در لینک‌های زیر دنبال کنید. این مقالات به‌طور خاص به مدارک، مراجع و نکات کلیدی در خصوص هر یک از این رشته‌ها پرداخته‌اند:

دفاع از پزشک در برابر اتهام (نقش وکیل مدافع)

در حالی که وکیل بیمار به دنبال اثبات قصور و مطالبه دیه است، وکیل جرایم پزشکی نقش حیاتی خود را به‌عنوان وکیل مدافع پزشک نیز ایفا می‌کند. دفاع از پزشک یک تخصص پیچیده است که هدف آن اثبات موارد زیر می‌باشد:

عدم وجود رابطه سببیت: اثبات اینکه آسیب وارده به بیمار، نتیجه مستقیم اقدام پزشک نبوده، بلکه ناشی از بیماری زمینه‌ای، عوارض طبیعی عمل، یا عدم رعایت توصیه‌های پس از درمان توسط بیمار بوده است.

رعایت موازین فنی و علمی: نشان دادن این موضوع که پزشک تمام پروتکل‌ها، استانداردها و اصول علمی رایج را رعایت کرده است.

رضایت آگاهانه: ارائه مدارک و رضایت‌نامه‌های قانونی که نشان دهد بیمار از عوارض احتمالی عمل کاملاً آگاه بوده و مسئولیت آن را پذیرفته است (مگر در موارد قصور فاحش).

اعتراض به نظریه کارشناسی: درخواست تشکیل کمیسیون‌های بالاتر یا اعتراض مستدل به نظریه اولیه پزشکی قانونی و ارجاع پرونده به هیئت‌های تخصصی‌تر.

حتما بخوانید: اعتراض به رای نظام پزشکی

قصور پزشکی  و تفاوت جرم و تخلف

هرگاه پزشک در اثر تقصیر یا اشتباه در درمان یا اقدامات پزشکی خود، موجب صدمه یا خسارت به بیمار شود، مسئول است. چنانچه بیمار رضایت داده باشد، پزشک تنها در صورت تقصیر (غفلت، بی‌مبالاتی، عدم مهارت، یا عدم رعایت موازین فنی) مسئول است.

مطابق اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها و مستند به ماده 2 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 تنها عملی را می توان جرم دانست که قانون آن را جرم اعلام نموده و برای آن مجازات تعیین کرده باشد . اما تخلف ، تصریح قانونی همانند جرم را نداشته وتخلف از مقررات و قوانین به طور صریح پیش بینی نشده است که این حاکی از اختلاف اساسی جرم با تخلف است .

اقسام قصور پزشکی

1- تقصیر عمدی: مربوط به زمانی می باشد که پزشک از روی عمد مرتکب رفتاری  نسبت به بیمار می شود.

2- تقصیر غیر عمدی: در این نوع از تقصیر، پزشک بدون نیت قبلی و به دلیل غفلت یا عدم مهارت باعث ایجاد خسارت می‌شود.

مجازات قصور پزشکی چیست؟

مجازات قصور پزشکی در ایران به ماهیت قصور و نوع خسارتی که به بیمار وارد شده، بستگی دارد. این مجازات‌ها می‌توانند جنبه‌های کیفری، حقوقی و انتظامی داشته باشند و در مراجع مختلف مانند دادگاه‌های کیفری و سازمان نظام پزشکی رسیدگی شوند.

اگر قصور پزشکی به صدمات جسمی یا جانی منجر شود، پزشک ممکن است در دادگاه کیفری به جرم‌هایی مانند قتل شبه‌عمد یا ضرب و جرح غیرعمد محکوم شود. مجازات‌های کیفری بر اساس قانون مجازات اسلامی به شرح زیر است:

• دیه: طبق ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، در صورتی که پزشک در اثر قصور، بدون عمد، به بیمار آسیب برساند یا موجب فوت وی شود، موظف به پرداخت دیه است.
• حبس و جریمه نقدی: اگر قصور پزشکی به دلیل بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی فاحش باشد و منجر به فوت یا آسیب جدی به بیمار شود، پزشک ممکن است علاوه بر دیه، به حبس تعزیری و پرداخت جریمه نقدی محکوم شود. میزان حبس و جریمه بستگی به شدت تخلف دارد و توسط قاضی تعیین می‌شود.

انواع جرایم پزشکی در قوانین ایران

جرایم پزشکی طیف گسترده‌ای از رفتارهای مجرمانه یا متخلفانه پزشکان را شامل می‌شود. این موارد می‌تواند از یک خطای ساده تا جرمی سنگین مانند قتل غیرعمدی در اثر قصور پزشکی باشد. برخی از مهم‌ترین جرایم پزشکی عبارت‌اند از:

• سهل‌انگاری یا بی‌احتیاطی در عمل جراحی یا درمان
• انجام اعمال پزشکی بدون رضایت بیمار
• تجویز دارو یا روش درمانی اشتباه
• تأخیر در رسیدگی به بیمار
• عدم رعایت اصول استریل و بهداشتی
• افشای اسرار پزشکی
• صدور گواهی خلاف واقع

در هر یک از این موارد، وکیل جرایم پزشکی باید با استناد به مواد قانونی از جمله ماده ۴۹۵ و ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی و آیین‌نامه‌های نظام پزشکی، تقصیر پزشک را اثبات یا رد کند.

تفاوت شکایت کیفری، حقوقی و انتظامی در پرونده‌های پزشکی

در دعاوی پزشکی، سه مسیر اصلی شکایت وجود دارد:

1. شکایت کیفری برای مجازات پزشک متخلف در دادسرا
2. شکایت حقوقی برای مطالبه خسارت مادی و معنوی
3. شکایت انتظامی در سازمان نظام پزشکی برای رسیدگی انضباطی

وکیل جرایم پزشکی معمولاً با ترکیب این مسیرها، بهترین نتیجه را برای موکل خود رقم می‌زند. برای مثال، اگر بیمار در اثر قصور دچار نقص عضو شده باشد، وکیل می‌تواند هم از طریق دادسرا (برای مجازات پزشک) و هم از طریق دادگاه حقوقی (برای جبران خسارت) اقدام کند. در عین حال، شکایت انتظامی نیز موجب محرومیت یا توبیخ پزشک در نظام پزشکی می‌شود. مجازات ها در قانون نظام پزشکی از ضعیف ترین حالت شروع و به شدیدترین حالت ختم  می شود. حسب مورد بر اساس وقوع تخلف که پزشک مرتکب آن شده است، مجازات تعیین خواهد شد. در برخی مواقع ممکن است پروانه طبابت پزشک نیز ابطال گردد.

مجازات‌ انتظامی

سازمان نظام پزشکی نیز می‌تواند پزشکان متخلف را تحت پیگرد قرار داده و در صورت اثبات قصور، مجازات‌های انتظامی برای آن‌ها تعیین کند. این مجازات‌ها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

1. توبیخ کتبی: در موارد کمتر جدی، پزشک ممکن است با توبیخ کتبی روبرو شود که به پرونده وی اضافه می‌شود.
2. تعلیق پروانه پزشکی: در موارد جدی‌تر، سازمان نظام پزشکی می‌تواند پروانه پزشکی پزشک متخلف را به طور موقت یا دائم تعلیق کند.
3. محرومیت از اشتغال: در برخی موارد، پزشک ممکن است به طور موقت یا دائم از اشتغال به حرفه پزشکی محروم شود.
4. جریمه مالی: سازمان نظام پزشکی همچنین می‌تواند پزشک را به پرداخت جریمه نقدی محکوم کند.

به‌طور کلی، مجازات‌های قصور پزشکی از پرداخت دیه و جبران خسارت تا حبس، جریمه نقدی، و محرومیت از حرفه پزشکی متفاوت است و بستگی به نوع و شدت قصور و آسیب وارده به بیمار دارد. پزشکان موظفند با دقت و رعایت پروتکل‌های درمانی عمل کنند و در صورت قصور با پیامدهای قانونی جدی مواجه خواهند شد.

با توجه به اینکه جرائم پزشکی دارای پیچیدگی های خاصی می باشد لذا بهتر است در این خصوص با وکلای متخصص در این حوزه مشاوره داشته باشید.

مرجع صالح به رسیدگی به جرایم پزشکی

قصور پزشکی در صلاحیت کدام دادگاه می باشد ؟بسته به نوع تخلفات یا جرایم پزشکی، صلاحیت رسیدگی به این تخلفات یا جرایم مشخص می شود.

دادسرای جرایم پزشکی

در شهر تهران یک از دادسرای های تخصصی مربوط به دادسرای جرائم پزشکی می باشد که مردم می توانند برای رسیدگی به مشکلات و پرونده‌های قضایی خود در رابطه با قصور و تخلفات پزشکی  به آنجا مراجعه نمایند.

روند رسیدگی به پرونده‌های مطرح شده در این دادسرا اینگونه است که پس از طرح و ارجاع موضوع به کمیسیون‌های پزشکی، پرونده مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورتی که قصور کادر درمانی تشخیص داده شود، مراتب قصور به شعبه رسیدگی ‌کننده ارسال و به دنبال آن پزشک و تیم پزشکی برای ادای توضیحات احضار می‌شوند و در نهایت دادسرا با اخذ تصمیم مقتضی یا قانع می شود که قصوری رخ نداده است و قرار منع یا موقوفی تعقیب صادر می کند و یا اینکه ادعای شاکی را قریب به واقع می بیند و با صدور کیفر خواست پرونده را به دادگاه ارسال می کند و دادگاه عمومی جزایی نیز بر اساس محتویات پرونده، نظریه کارشناس و دفاعیات هر دو طرف اقدام به صدور رای می نماید.

دادگاه انقلاب

قانون اصلاح ماده ۳ قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوراکی مصوب ۱۳۳۴ موارد زیر را در صلاحیت دادگاه انقلاب قرار داده است:

• دخالت در امور پزشکی و دارویی
• خودداری از ارائه خدمات پزشکی
• واگذاری و اداره موسسه پزشکی به غیر بدون

سازمان نظام پزشکی

این سازمان بر اساس آیین نامه رسیدگی دادسراها و هیات های انتظامی سازمان نظام پزشکی مصوب ۱۳۸۴ به شکایات ناشی از تخلفات حرفه ای شاغلان حرفه پزشکی در موارد زیر رسیدگی می کند:

1. شکایت شاکی ذینفع یا سرپرست یا نماینده قانونی
2. اعلام تخلف از مراجع قضایی و اداری
3. اعلام تخلف از طرف هیات مدیره، شورای عالی و ریاست سازمان
4. شکایت وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی
5. تخلفات مشهود که به نظر اعضای دادسرا و هیات های انتظامی پزشکی رسیده است
6. ارجاع از طرف هیات های بدوی انتظامی نظام پزشکی

ساختار هیات های انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی متشکل از قسمت های زیر است:

1. دادسرای انتظامی شهرستان
2. هیات بدوی انتظامی
3. هیات تجدیدنظر استان
4. هیات عالی انتظامی

سازمان تعزیرات حکومتی

رسیدگی به برخی تخلفات در صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی و مطابق قانون تعزیرات حکومتی می باشد که در ذیل به چند مورد از آنها اشاره خواهد شد :

• ایجاد موسسه پزشکی غیر مجاز توسط افراد فاقد صلاحیت
• ایجاد موسسه پزشکی توسط متخصصین فاقد پروانه
• خودداری بیمارستان ها از پذیرش و ارائه خدمات اولیه لازم به بیماران اورژانسی

رسیدگی به این تخلفات ( نه جرائم ) در حیطه صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی است اما باید دقت کرد مستندا به ماده (۳) از قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی در صورتی که موسسه پزشکی توسط افرادی ایجاد شده باشد که تخصص لازم را دارند اما نسبت به کسب مجوزهای لازم اقدامی نکرده اند موضوع در صلاحیت دادسرای انتظامی سازمان نظام پزشکی قرار می گیرد.

رای دادگاه شماره دادنامه ( 9909987657800442 ) شعبه 102دادگاه کیفری میناب: مسئولیت کیفری پزشک در موارد قصور پزشکی منتهی به فوت، اعم از دیه به میزان تقصیر و مجازات حبس به جهت جنبه عمومی جرم است.

کلام پایانی

پرونده‌های جرایم پزشکی از حساس‌ترین دعاوی در نظام قضایی ایران هستند. هر اشتباه کوچک در تنظیم شکایت یا دفاع، می‌تواند منجر به تضییع حقوق یکی از طرفین شود. بنابراین، حضور یک وکیل متخصص جرایم پزشکی نه تنها برای موفقیت پرونده بلکه برای حفظ عدالت و حقوق بیماران و پزشکان ضروری است.

اگر درگیر پرونده‌ای مرتبط با خطا یا قصور پزشکی هستید، پیش از هر اقدام، با وکیل متخصص مشورت کنید تا بهترین مسیر قانونی برای احقاق حق شما انتخاب شود.

سوالات متداول

با توجه به پیچیدگی های پرونده های پزشکی، بهتر است در این خصوص حتما با وکلای متخصص در این حوزه مشورت نمایید.