تغییر نام نوزاد در شناسنامه | شرایط، مدارک و مراحل قانونی

انتخاب نام نوزاد، رویدادی هیجان‌انگیز است، اما گاهی اوقات والدین پس از صدور شناسنامه به دلایل مختلفی نظیر اشتباه در ثبت، معنای نامناسب، یا اختلاف سلیقه والدین، متوجه می‌شوند که نیاز به تغییر نام کوچک فرزند دارند. گرچه قانون در خصوص تغییر نام زیر ۱۸ سال حساسیت بالایی دارد، اما با ارائه دلایل موجه و طی کردن صحیح مراحل قانونی، این امر کاملاً امکان‌پذیر است.

تغییر نام نوزاد، فرآیندی است که به دلیل صغر سن کودک، باید توسط نماینده قانونی او (ولی قهری یا قیم) پیگیری شود و در صورت مخالفت ثبت احوال، مرجع رسیدگی‌کننده، دادگاه خانواده خواهد بود. در این دعاوی، اثبات مصلحت کودک و ارائه مدارک معتبر از اهمیت بالایی برخوردار است.

این مقاله، راهنمای حقوقی گام‌به‌گام شما برای تغییر نام نوزاد در شناسنامه است. ما به شما نشان می‌دهیم چه کسی حق طرح دادخواست دارد (نقش پدر، مادر و قیم)، چه دلایلی موجه تلقی می‌شوند و مراحل قانونی پیگیری این دعوا در ثبت احوال و دادگاه خانواده چگونه است تا این فرآیند با کمترین چالش انجام شود.

آیا تغییر نام نوزاد امکان‌پذیر است؟

بله. طبق مقررات ثبت احوال، تغییر نام نوزاد حتی در ماه‌ها یا سال‌های ابتدایی زندگی او امکان‌پذیر است، البته به شرط وجود دلیل موجه و طی کردن مراحل قانونی.

مهم‌ترین دلایل تغییر نام نوزاد

تغییر نام نوزاد باید بر اساس دلایلی منطقی و قابل قبول باشد. موارد رایج عبارت‌اند از:

• اشتباه در ثبت نام توسط اداره ثبت احوال یا بیمارستان
• انتخاب نامی که معنای منفی یا ناپسند دارد
• نامی که با فرهنگ یا مذهب خانواده تناسب ندارد
• انتخاب نامی غیرمعمول یا عجیب که ممکن است کودک را در آینده دچار مشکل کند
• اختلاف نظر والدین در مورد نام
• تغییر دین یا مذهب خانواده

مدارک لازم برای تغییر نام نوزاد

برای درخواست تغییر نام نوزاد، باید مدارک زیر را تهیه و ارائه کنید:

• شناسنامه نوزاد
• کارت ملی و شناسنامه پدر و مادر
• درخواست کتبی تغییر نام با ذکر دلایل
• در برخی موارد، ارائه گواهی تولد بیمارستان یا اسناد هویتی قبلی

مراحل قانونی تغییر نام نوزاد

تغییر نام ممکن است از طریق اداره ثبت احوال یا مراجع قضایی (دادگاه) انجام شود. مراحل به شرح زیر است:

مراجعه به اداره ثبت احوال

اگر دلیل تغییر نام جزو موارد مورد قبول سازمان ثبت احوال باشد (مثلاً اشتباه در ثبت یا معنای ناپسند)، می‌توانید مستقیماً به اداره ثبت احوال محل صدور شناسنامه مراجعه و درخواست تغییر نام دهید.

در صورت عدم پذیرش تغییر نام در ثبت احوال، طرح دعوی در دادگاه

اگر اداره ثبت احوال درخواست را نپذیرد، خانواده می‌تواند از طریق تنظیم دادخواست تغییر نام در دادگاه خانواده، اقدام کند.

چه کسی می‌تواند از طرف نوزاد دادخواست تغییر نام بدهد؟

از آنجا که نوزاد هنوز به سن قانونی (۱۸ سال) نرسیده و اهلیت قانونی برای طرح دعوا ندارد، این حق و مسئولیت به عهده‌ی ولی قانونی کودک است. به‌طور کلی، افرادی که می‌توانند از طرف نوزاد اقدام قانونی برای تغییر نام انجام دهند عبارتند از:

پدر یا جد پدری (ولی قهری)

در اغلب موارد، پدر نوزاد یا در صورت نبود او، جد پدری می‌تواند به‌عنوان ولی قهری برای تغییر نام اقدام کند.

مادر

در صورتی که پدر حضور نداشته باشد (مثلاً فوت کرده باشد، محجور یا غایب باشد) یا حضانت نوزاد با مادر باشد، مادر با اجازه دادگاه می‌تواند به‌عنوان قیم یا نماینده قانونی از طرف نوزاد اقدام کند.

قیم منصوب از سوی دادگاه

اگر نوزاد ولی قهری نداشته باشد یا ولی او از صلاحیت قانونی محروم شده باشد، دادگاه برای او قیم تعیین می‌کند و این قیم می‌تواند از طرف نوزاد دادخواست تغییر نام بدهد.

نکات مهم در مورد نمایندگی قانونی نوزاد:

• هرگونه درخواست رسمی از طرف نوزاد باید توسط نماینده قانونی دارای مدارک معتبر (مثلاً شناسنامه، گواهی فوت پدر، حکم قیمومیت) ارائه شود.
• اگر بین پدر و مادر اختلاف نظر وجود داشته باشد، تصمیم نهایی با دادگاه است.
• در مواردی که دادگاه احساس کند تغییر نام به ضرر کودک است (مثلاً تحت‌تأثیر اختلافات خانوادگی یا دلایل غیرموجه)، ممکن است با درخواست مخالفت شود.

مثال کاربردی:

فرض کنید پدر و مادر نوزادی نامی برای او انتخاب کرده‌اند، اما پس از ثبت شناسنامه، مادر به دلایل فرهنگی یا مذهبی با آن نام مخالف است. اگر پدر حاضر به همکاری نباشد، مادر می‌تواند با طرح دادخواست مستقل از دادگاه بخواهد به موضوع رسیدگی کند. در صورت تشخیص مصلحت کودک، دادگاه می‌تواند حتی بدون رضایت پدر، رأی به تغییر نام صادر کند.

اختیارات مادر در طرح دعوای تغییر نام نوزاد در صورت حیات پدر

در قوانین ایران، ولایت قهری بر صغیر اصولاً به عهده پدر و جد پدری است. با این حال، حقوق مادر در خصوص احوال شخصیه فرزند کاملاً نادیده گرفته نشده است. در شرایطی که پدر نوزاد در قید حیات باشد، مادر می‌تواند برای تغییر نام فرزند اقدام کند، اما این اقدام نیازمند اذن و اجازه دادگاه است.

شرایط طرح دعوا توسط مادر (با وجود پدر)

مادر می‌تواند با ارائه دادخواست به دادگاه خانواده، درخواست تغییر نام نوزاد را مطرح کند، مشروط بر اینکه بتواند یکی از موارد زیر را به اثبات برساند:

1. اثبات عسر و حرج کودک:
   • مادر باید ثابت کند که نام فعلی کودک موجب عسر و حرج جدی برای او شده و تغییر نام کاملاً در جهت مصلحت برتر کودک است. دلایل اثباتی می‌تواند شامل تمسخر کودک در محیط آموزشی، مشکلات روانی ناشی از دو اسمی بودن یا نام ناپسند باشد.
2. عدم صلاحیت یا استنکاف پدر:
   • اگر پدر به دلیل بیماری، جنون، غیبت یا حبس طولانی‌مدت عملاً امکان اقدام قانونی نداشته باشد، یا بدون دلیل موجه از همکاری برای تغییر نامی ضروری که به مصلحت کودک است، استنکاف کند، مادر می‌تواند با ارائه این دلایل از دادگاه تقاضای اذن کند.
3. تغییر نامی که در لیست ممنوعه است:
   • در صورتی که نام انتخابی اولیه جزو نام‌های زننده، مستهجن یا نامتناسب باشد و پدر اقدامی نکند، مادر می‌تواند به دلیل مغایرت نام با قانون، طرح دعوا کند.

نکته حقوقی کلیدی: لزوم صدور حکم حضانت

در مواردی که حضانت نوزاد بنا به حکم دادگاه به مادر واگذار شده باشد، این امر می‌تواند به عنوان یک دلیل تقویت‌کننده برای صلاحیت مادر در طرح دعوا تلقی شود، زیرا دادگاه او را مسئول اصلی نگهداری و تربیت کودک دانسته و احتمالاً در خصوص مصلحت کودک به نظرات او وزن بیشتری می‌دهد.

ملاحظات حقوقی مهم

• تغییر نام فقط با رضایت والدین یا سرپرست قانونی نوزاد ممکن است.
• نام انتخابی جدید باید در فهرست نام‌های مجاز ثبت احوال باشد.
• پس از ثبت تغییر نام، کلیه سوابق هویتی نوزاد با نام جدید به‌روزرسانی می‌شود.

نتیجه‌گیری

تغییر نام نوزاد گرچه حساس است، اما در بسیاری از موارد قابل انجام و کاملاً قانونی است. مهم آن است که مراحل را به‌درستی طی کنید و دلایل موجه برای این درخواست ارائه دهید. پیشنهاد می‌کنیم از خدمات یک وکیل باتجربه استفاده کنید تا روند کار بدون اتلاف وقت و خطا پیش برود.

مشاوره حقوقی برای تغییر نام نوزاد

اگر قصد دارید نام نوزادتان را تغییر دهید اما مطمئن نیستید مراحل دقیق چگونه است، یا با مخالفت اداره ثبت احوال مواجه شده‌اید، می‌توانید با ما در تماس باشید.

وکلای متخصص ما در گروه حقوقی دا‌در‌س، آماده‌اند تا:

• مشاوره حقوقی دقیق درباره شرایط تغییر نام ارائه دهند
• دادخواست و مدارک لازم را تهیه کنند
• روند دادرسی را از ابتدا تا ثبت نهایی پیگیری نمایند

سوالات متداول

منابع

رای دادگاه (تقاضای تغییر نام توسط ولی)