انواع مهریه، عندالمطالبه و عندالاستطاعه | مطالبه و حکم ۱۱۰ سکه

«مهریه»؛ آیا ۱۱۰ سکه پشتوانه مالی است یا صرفاً ابزاری برای تهدید؟

در جامعه ایران، مهریه نه تنها یک حق مالی قطعی برای زن است، بلکه در عمل به جنجالی‌ترین و پراختلاف‌ترین موضوع در پرونده‌های خانواده تبدیل شده است. بسیاری از زنان آن را تنها تضمین برای حفظ کرامت و امنیت مالی خود می‌دانند، در حالی که مردان آن را اهرم فشار دائمی بر سر زندگی مشترک می‌شمارند. در این مقاله جامع و تخصصی، فراتر از تعاریف ساده می‌رویم و به طور عمیق به مهم‌ترین ابعاد قانونی مهریه می‌پردازیم: تفاوت حیاتی مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه، قانون جدید ۱۱۰ سکه، روش‌های مطالبه مهریه از طریق دادگاه و ثبت، و مستثنیات دین که دارایی مرد را در برابر توقیف حفظ می‌کنند. هدف ما روشن ساختن پیچیدگی‌های این حق حقوقی است تا در مواجهه با اختلافات، آگاهانه تصمیم بگیرید.

مهریه؛ پشتوانه حقوقی زن یا مانع تفاهم؟

مهریه مالی است که قابلیت تملک داشته باشد و در عقد نکاح، مرد تعهد می‌کند که به زوجه بپردازد. ما در این نوشتار به طور مختصر منابع و احکام حقوقی مهریه را بیان می‌کنیم؛ بنابراین مهریه مالی است که به هنگام عقد نکاح برای ضوابط شرع و رسم و عادت از طرف مرد به زن پرداخت می‌گردد. مهریه عندالمطالبه است یعنی به محض انعقاد عقد نکاح زوجه مالک مهریه می‌شود. در صورت بطلان نکاح و یا فسخ آن از طرف مرد یا زن مهریه به زن تعلق نمی‌گیرد. مهریه حتی در دوران عقد نیز به زن تعلق می گیرد.

قانون مهریه

مهریه به هر میزانی قابل وصول می‌باشد ولیکن مطابق مقررات جدید اعمال ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و بازداشت مرد درخصوص مهریه صرفاً تا میزان 110 عدد سکه بهار آزادی یا معادل آن میسر می‌باشد. اگر اموالی از زوج توقیف شود یا ایشان توانایی پرداخت داشته باشد بیش از 110 سکه قابل وصول است.

هرگاه زوجه در صدد وصول مهریه خود برآید می‌تواند با تقدیم دادخواست به همراه عقدنامه به دادگاه خانواده و یا درخواست از اداره اجرای ثبت اقدامات لازم را انجام دهد. مدت آن بستگی به اوقات رسیدگی دادگاه، حضور زوج در دادگاه و روند توقیف اموال زوج و اجرای حکم دارد و مدت مشخصی را نمی‌توان تعیین کرد. حتی می‌توان بابت مهریه مرد را ممنوع الخروج کرد.

حتما بخوانید: قانون جدید مهریه 

مهریه چیست و چه زمانی الزام‌آور می‌شود؟

مهریه مالی است که شوهر به‌عنوان حق زن در زمان عقد ازدواج موظف به پرداخت آن می‌شود و هدف آن تضمین امنیت مالی زن و حمایت از او در زندگی مشترک است. مهریه می‌تواند به شکل نقدی، ملک، طلا، خودرو یا هر مال معین دیگری تعیین شود، اما باید ارزش آن مشخص و قابل احراز باشد. قانونگذار مهریه را به عنوان حق قانونی زن شناخته و شوهر موظف است به محض مطالبه یا مطابق زمان توافق‌شده آن را پرداخت کند.

مهریه یک ضمانت برای زن است که حتی در صورت بروز اختلاف یا جدایی، امکان تأمین مالی او فراهم باشد. این حق مالی تنها به پرداخت پول محدود نمی‌شود و می‌تواند شامل هر چیزی باشد که طرفین در زمان عقد توافق می‌کنند. اهمیت مهریه در قانون مدنی به اندازه‌ای است که عدم پرداخت آن یا تأخیر در آن می‌تواند پیامدهای قانونی جدی برای شوهر به دنبال داشته باشد. در واقع مهریه نه تنها حق مالی، بلکه ابزاری برای تأمین عدالت و تعادل در خانواده است حتی پس از فوت شوهر، مهریه از ترکه او قابل مطالبه است.

انواع مهریه

• مهریه عندالمطالبه: زن هر زمان بخواهد می‌تواند آن را طلب کند و مرد مکلف به پرداخت است.
• مهریه عندالاستطاعه: مرد زمانی ملزم به پرداخت است که توان مالی داشته باشد و این بار اثبات ناتوانی بر عهده زن است.

مهریه عندالمطالبه چیست؟

 این نوع مهریه رایج‌ترین شکل در ایران است و زن می‌تواند هر زمان پس از عقد ازدواج، مهریه خود را مطالبه کند. پرداخت مهریه عندالمطالبه فوراً یا با صدور اجراییه انجام می‌شود و شوهر موظف است آن را بدون تأخیر پرداخت کند. این نوع مهریه به زن قدرت قانونی بیشتری می‌دهد و می‌تواند در مواقع ضروری، به ویژه در طلاق، مورد استفاده قرار گیرد.

مهریه عندالاستطاعه چیست؟

در این نوع مهریه، زن فقط زمانی می‌تواند آن را مطالبه کند که شوهر توانایی پرداخت آن را داشته باشد. یعنی اگر مرد توان مالی نداشته باشد، امکان مطالبه مهریه وجود ندارد تا از فشار مالی غیرمنصفانه به او جلوگیری شود. مهریه عندالاستطاعه بیشتر زمانی کاربرد دارد که ارزش مهریه بالا است و زوجین می‌خواهند به صورت معقول پرداخت آن را زمان‌بندی کنند.

عندالاستطاعه قیدی است که در عقدنامه درج می‌شود و تا زمانی که مرد توانایی مالی پرداخت مهریه را نداشته باشد زن نمی‌تواند مهریه خود را وصول نماید.

تفاوت مهریه عندالاسطداعه و عندالمطالبه

درزمانی که مهریه عندالمطالبه تعیین شود مرد محکوم به پرداخت مهریه شده و با توجه به شرایط باید آن را پرداخت کند ولیکن در زمانی که مهریه عندالاستطاعه تعیین می‌شود ابتدا باید ثابت شود که زوج توانایی پرداخت دارد.

در هر دو نوع مهریه، هدف اصلی حفظ عدالت و تعادل در خانواده و جلوگیری از تضییع حقوق زن است. تفاوت اصلی در زمان مطالبه و الزام پرداخت است، اما در هر صورت زن حق قانونی دریافت آن را دارد و عدم پرداخت آن می‌تواند پیامدهای قانونی برای شوهر ایجاد کند.

حتما بخوانید: شرایط تعدیل مهریه و نمونه رای دادگاه

مهریه در انواع طلاق‌ها

• مهریه در طلاق از طرف مرد: زمانی که مرد دادخواست طلاق را تقدیم دادگاه نماید باید کل مهریه زوجه را پرداخت کند.
• مهریه در طلاق از طرف زن: در طلاق از طرف زن از نوع طلاق بائن بوده و زوجه باید در قبال مالی که به شوهر می‌دهد طلاق بگیرد و این مال در اغلب موارد مقداری از مهریه زن می‌باشد که زوجه آن را بذل می‌نماید.
• مهریه در طلاق توافقی: پرداخت مهریه در طلاق توافقی بستگی به توافق طرفین دارد. هرچند که با توجه به اینکه نوع طلاق خلع می‌باشد زوجه باید مقداری از مهریه خود را بذل نماید.

قانون مقدار مشخصی برای مهریه تعیین نکرده و بستگی به توافق طرفین دارد. تعیین مهریه در نکاح منقطع الزامی است و عدم تعیین آن موجب ابطال عقد می‌باشد. قوانین جدید صرفاً در خصوص نحوه وصول مهریه و اجرای محکومیت مالی و بازداشت مرد می‌باشد.

حتما بخوانید: مطالبه مهریه بعد از طلاق

مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده تا اجرای ثبت

زن می‌تواند از دو طریق اقدام کند:

دادگاه خانواده: با ثبت دادخواست مطالبه مهریه، امکان توقیف اموال، ممنوع‌الخروجی شوهر و حتی بازداشت او فراهم است (تا سقف ۱۱۰ سکه)

اجرای ثبت: سریع‌تر و ساده‌تر بوده و برای مهریه‌های رسمی (در سند ازدواج یا تعهدنامه رسمی) قابل‌پیگیری است ولی اقدام از طریق اجرای ثبت هزینه بر خواهد بود.

بازداشت مرد بابت مهریه؟

مطابق قانون جدید، تنها تا سقف ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی، در صورت ناتوانی در پرداخت و عدم اثبات اعسار، مرد ممکن است بازداشت شود. برای سکه‌های بالاتر، زن باید توانایی مالی مرد را اثبات کند. اگر مرد دادخواست اعسار از پرداخت مهریه بدهد و بتواند تقسیط بگیرد، دیگر بازداشت نمی‌شود.

مستثنیات دین و وصول مهریه

قانونگذار برای حفظ زندگی ضروری فرد، برخی اموال را از توقیف برای پرداخت مهریه مستثنی کرده است. این اموال شامل مسکن مسکونی که محل سکونت خانواده است، وسایل ضروری زندگی و حقوق و مستمری می‌شود. بنابراین حتی اگر زن مهریه خود را مطالبه کند، نمی‌تواند این اموال را توقیف کند تا زندگی زوجین دچار مشکل نشود.

این قانون به تعادل بین حقوق زن و مرد کمک می‌کند و از تضییع زندگی خانواده جلوگیری می‌کند.

حتما بخوانید: مستثنیات دین و وصول مهریه 

کلام پایانی

مهریه یکی از حقوق قانونی و اساسی زن در ازدواج است که شناخت دقیق آن، نقش مهمی در حفظ عدالت و تأمین امنیت مالی خانواده دارد. آگاهی از انواع مهریه، نحوه تعیین، مطالبه و شرایط بخشش یا تقسیط آن، به زنان و مردان کمک می‌کند تا از بروز مشکلات قانونی و اختلافات مالی جلوگیری کنند. در صورت بروز اختلاف یا نیاز به مطالبه مهریه، استفاده از وکیل متخصص امور خانواده می‌تواند مسیر قانونی را کوتاه‌تر، امن‌تر و کم‌هزینه‌تر کند. داشتن وکیل با تجربه، تضمین می‌کند که تمام مراحل قانونی با دقت و رعایت حقوق طرفین انجام شود و از تضییع حق جلوگیری گردد.

سوالات متداول

اگر در پی مطالبه مهریه هستید یا قصد دارید حقوق قانونی خود را در زمینه خانواده پیگیری کنید، مشاوره با وکیل متخصص مهریه و امور خانواده می‌تواند مسیر شما را کوتاه‌تر و مطمئن‌تر کند.

وکلای مؤسسه حقوقی دادرس آماده‌اند تا با تجربه و دانش حقوقی خود، تمام مراحل مطالبه مهریه و پیگیری پرونده‌های خانوادگی را برای شما انجام دهند.

با یک تماس، پرونده شما بررسی می‌شود و راهکار قانونی مناسب، سریع و مطمئن ارائه خواهد شد تا از تضییع حقوقتان جلوگیری شود.