مراحل مطالبه مهریه از دادگاه خانواده | توقیف اموال، اعسار و حکم جلب

مهریه؛ حقی که به مجرد عقد نکاح به زن تعلق می‌گیرد و در بزنگاه اختلافات، به مهم‌ترین پشتوانه مالی او تبدیل می‌شود. متأسفانه در دنیای واقعی، بسیاری از مردان پس از مطالبه، به جای پرداخت، مسیر انتقال اموال و فرار از دین را در پیش می‌گیرند. در چنین شرایطی، دانستن دقیق مسیر قانونی مطالبه مهریه دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است. اگرچه مسیر ثبت اسناد نیز وجود دارد، اما دادگاه خانواده با صلاحیت کامل خود برای صدور حکم توقیف اموال، رسیدگی به اعسار و حتی حکم جلب، مطمئن‌ترین مرجع برای زنانی است که به دنبال وصول کامل حق خود هستند. در این راهنمای کامل، مراحل گام به گام مطالبه مهریه از طریق دادگاه را بررسی می‌کنیم تا با آگاهی و اطمینان خاطر، به حق قانونی خود برسید.

تعریف مهریه

مهریه در فقه و قانون مدنی ایران یکی از مهم‌ترین حقوق مالی زن است که با انعقاد عقد نکاح به او تعلق می‌گیرد. به‌محض وقوع عقد، زن مالک مهریه می‌شود و مرد مکلف به پرداخت آن است؛ حتی اگر زندگی مشترک هنوز آغاز نشده باشد. با این حال، در دنیای واقعی بسیاری از مردان از پرداخت مهریه خودداری می‌کنند، اموال خود را پنهان می‌نمایند یا با طرح اعسار به دنبال پرداخت قسطی مهریه هستند.

بر اساس قانون مدنی، مهریه مالی است که به موجب عقد نکاح، مرد موظف به پرداخت آن به زن می‌شود. این حق به محض وقوع عقد نکاح ایجاد شده و زن مالک آن می‌شود.

در چنین شرایطی زن باید بداند مسیر قانونی مطالبه مهریه چگونه است و از کجا باید شروع کند. یکی از مطمئن‌ترین راه‌ها برای گرفتن مهریه، طرح دادخواست در دادگاه خانواده است

قانون دو نوع  مهریه را تعریف کرده است:

• عندالمطالبه: زوجه هر زمان بخواهد می‌تواند آن را مطالبه کند.
• عندالاستطاعه: پرداخت مهریه منوط به توان مالی زوج است و زوجه باید اثبات کند که همسرش توان پرداخت دارد.

مزایای مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده

اگرچه امکان مطالبه مهریه از طریق اداره اجرای ثبت اسناد رسمی وجود دارد، اما در برخی موارد مانند عدم ثبت رسمی سند ازدواج در دفترخانه، اختلاف بر سر میزان مهریه، یا لزوم توقیف اموال غیرمنقول، مراجعه به دادگاه خانواده ضروری می‌شود.

اگر مرد دارایی‌های پنهان دارد، یا احتمال انتقال اموال وجود دارد، یا زن می‌خواهد درباره اعسار، تقسیط، یا حتی جلب زوج تصمیم‌گیری شود، بهترین گزینه دادگاه خانواده است. دادگاه صلاحیت کامل دارد تا ضمن صدور حکم پرداخت مهریه، دستور توقیف اموال و حتی جلب را نیز صادر کند.

در نتیجه، برای بیشتر پرونده‌های اختلافی، دادگاه خانواده مسیر مطمئن‌تر و مؤثرتری است.

مدارک لازم برای طرح دادخواست مهریه

قبل از اقدام، تهیه مدارک زیر الزامی است:

• سند نکاح‌نامه یا رونوشت رسمی آن
• کپی شناسنامه و کارت ملی زن
• مدارک مربوط به اموال و دارایی‌های شوهر (در صورت اطلاع
• مدارک هویتی شوهر (برای شناسایی دقیق خوانده

مراحل مطالبه مهریه

مطالبه مهریه یکی از مهم‌ترین حقوق قانونی زوجه در نظام حقوقی ایران است که روند آن از ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز شده و تا اجرای کامل حکم ادامه می‌یابد. آشنایی با مراحل این فرآیند، از ثبت دادخواست و ارجاع به شعبه دادگاه خانواده گرفته تا برگزاری جلسه رسیدگی، صدور حکم و اجرای آن، نقش مهمی در حفظ حقوق طرفین و تسریع در دستیابی به نتیجه دارد. این فرآیند می‌تواند بسته به شرایط مهریه (عندالمطالبه یا عندالاستطاعه) و وضعیت مالی زوج، شامل اقدامات جانبی مانند توقیف اموال، مسدود کردن حساب‌های بانکی یا حتی تقاضای حبس باشد.

 ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی

• اولین گام، ثبت دادخواست مطالبه مهریه در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی است. در این مرحله باید:
• فرم دادخواست را با ذکر مشخصات طرفین تکمیل کنید.
• خواسته خود (مطالبه مهریه) و میزان آن را دقیق درج کنید.
• در صورت تمایل، درخواست توقیف اموال یا ممنوع‌الخروجی همسر را هم ثبت کنید.

 ارجاع به شعبه دادگاه خانواده

پس از ثبت دادخواست، پرونده به یکی از شعب دادگاه خانواده ارجاع داده می‌شود. دفتر شعبه پس از بررسی اولیه، وقت رسیدگی تعیین و از طریق پیامک یا سامانه ثنا به طرفین اطلاع‌رسانی می‌کند.

در جلسه دادگاه، قاضی معمولاً از طرفین می‌خواهد دلایل خود را بیان کنند. زن باید مالکیت خود را بر مهریه و عدم پرداخت آن از سوی شوهر ثابت کند. شوهر نیز ممکن است ادعای پرداخت، بخشش مهریه، یا اعسار کند.

اگر شوهر در جلسه حاضر نشود و لایحه‌ای ارسال نکند، دادگاه می‌تواند حکم غیابی صادر نماید. البته شوهر حق دارد ظرف بیست روز پس از ابلاغ، نسبت به رأی غیابی واخواهی کند.

جلسه رسیدگی در دادگاه

• قاضی مدارک و اظهارات طرفین را بررسی می‌کند.
• در صورت نیاز، به کارشناسی ارجاع می‌شود (برای ارزیابی مهریه‌های غیرنقدی مانند ملک یا طلا)
• اگر مهریه عندالمطالبه باشد، نیازی به اثبات توانایی مالی مرد نیست.
• اگر مهریه عندالاستطاعه باشد، زن باید توانایی مالی مرد را ثابت کند.

صدور حکم

پس از بررسی مستندات، اگر دادگاه احراز کند که زن مستحق مهریه است و شوهر از پرداخت آن امتناع کرده، حکم به پرداخت مهریه صادر می‌کند. در این مرحله، دادگاه معمولاً بر اساس نرخ روز سکه یا وجه نقد حکم صادر می‌نماید.

اگر مهریه به‌صورت سکه یا طلا باشد، مرد مکلف است همان تعداد سکه را پرداخت کند، اما در صورت عدم امکان، معادل ریالی آن بر اساس قیمت روز محاسبه می‌شود.

در صورتی که شوهر در جریان دادرسی درخواست اعسار کند، دادگاه ابتدا در مورد اعسار تصمیم می‌گیرد و در صورت اثبات ناتوانی، مهریه را به‌صورت اقساطی تعیین می‌کند.

اجرای حکم مهریه

پس از قطعی شدن حکم، پرونده برای اجرا به واحد اجرای احکام دادگاه خانواده ارسال می‌شود. زن می‌تواند:

• تقاضای توقیف اموال منقول و غیرمنقول همسر را بدهد.
• حساب‌های بانکی همسر را مسدود کند.
• در صورت عدم پرداخت و ناتوانی مالی مرد، تقاضای حبس او را طبق ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مطرح کند.

توقیف اموال و اجرای مزایده

اگر زن موفق شود اموالی از شوهر شناسایی کند، دادگاه دستور توقیف آن‌ها را صادر می‌کند.

رایج‌ترین اموال قابل توقیف عبارتند از:

• حساب‌های بانکی
• خودرو
• ملک و زمین
• سهام و اوراق بهادار

پس از توقیف، اموال ارزیابی و در صورت لزوم در مزایده فروخته می‌شوند. مبلغ حاصل به زن پرداخت و پرونده اجرا مختومه می‌گردد.

توجه داشته باشید که برخی اموال، مانند وسایل ضروری زندگی، مستثنیات دین هستند و توقیف نمی‌شوند.

فرار از دین و چگونگی مقابله با آن

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های مطالبه مهریه، اقدام زوج به انتقال صوری اموال یا همان فرار از دین است تا خود را فاقد دارایی نشان دهد. قانون‌گذار ایران، این عمل را جرم محسوب کرده و مجازات‌هایی برای آن در نظر گرفته است.

فرار از دین زمانی محقق می‌شود که زوج پس از ابلاغ رسمی دادخواست مهریه، اقدام به انتقال تمام یا بخشی از اموال خود به نام اشخاص دیگر (نظیر والدین، دوستان یا همسر دوم) کند، به نحوی که دیگر اموالی برای پرداخت مهریه باقی نماند.

وظیفه زن برای مقابله:

• اثبات تاریخ انتقال: زن باید در دادگاه ثابت کند که انتقال اموال بعد از آگاهی زوج از مطالبه مهریه (تاریخ ابلاغ رسمی) صورت گرفته است.
• صوری بودن انتقال: باید نشان دهد که این انتقال بدون هدف واقعی معامله و صرفاً برای فرار از پرداخت مهریه انجام شده است.

در صورت اثبات این امر، دادگاه می‌تواند حکم به ابطال آن معامله بدهد و اموال منتقل شده مجدداً برای اجرای حکم مهریه در دسترس قرار خواهند گرفت. مشورت با وکیل متخصص برای جمع‌آوری مستندات و پیگیری این بخش حساس پرونده، حیاتی است.

 نکات مهم در مطالبه مهریه

• زمان اقدام بسیار مهم است؛ تأخیر می‌تواند باعث انتقال اموال توسط همسر شود.
• آگاهی از قوانین جدید؛ بر اساس اصلاحات اخیر، در مهریه‌های بالای ۱۱۰ سکه، برای مازاد آن باید توانایی مالی مرد اثبات شود.
• پرهیز از اقدامات غیرحقوقی؛ هرگونه تهدید یا اقدام شخصی می‌تواند به ضرر شما تمام شود.
• پیش از طرح دعوا، دارایی‌های شوهر را از طریق استعلام ثبتی یا بانکی شناسایی کنید.
• اگر احتمال انتقال اموال وجود دارد، بلافاصله درخواست تأمین خواسته بدهید.
• از توافق‌های غیررسمی و قول‌نامه‌ای درباره مهریه پرهیز کنید.
• مراقب باشید اموالی که شوهر به نام بستگانش منتقل کرده، با ادله کافی اثبات شود.

بررسی اعسار و تقسیط مهریه

اعسار یعنی ناتوانی واقعی مرد از پرداخت یک‌جای مهریه. اگر شوهر چنین ادعایی کند، باید با ارائه مدارک مالی، گواهی کارفرما، و شهادت شهود اثبات کند که توان پرداخت کامل مهریه را ندارد.

دادگاه پس از بررسی، ممکن است یکی از دو تصمیم زیر را بگیرد:

• پذیرش اعسار: مهریه به اقساط تقسیم می‌شود (مثلاً ماهی یک یا دو سکه).
• رد اعسار: شوهر موظف است کل مهریه را پرداخت کند و در صورت خودداری، بازداشت می‌شود.

نکته مهم این است که ادعای دروغین اعسار جرم محسوب می‌شود و در صورت اثبات، مرد ممکن است به حبس محکوم گردد.

حتما بخوانید: اعسار از پرداخت مهریه 

چرا استفاده از وکیل برای دریافت مهریه ضروری است؟

پرونده‌های مهریه، علاوه بر بار مالی، بار روانی زیادی هم دارند. داشتن وکیل متخصص در امور خانواده باعث می‌شود:

• مراحل قانونی با سرعت بیشتری پیش برود.
• امکان اشتباه در تنظیم دادخواست یا ارائه مدارک کاهش یابد.
• در صورت لزوم، همزمان چند اقدام مانند ممنوع‌الخروجی، توقیف اموال و اجرای ثبت انجام شود.

خدمات گروه وکلای دادرس

گروه وکلای دادرَس با تجربه موفق در ده‌ها پرونده مهریه، آماده ارائه مشاوره تخصصی و پیگیری کامل پرونده شماست.

• مشاوره حضوری و تلفنی
• تنظیم و ثبت دادخواست مهریه
• پیگیری پرونده تا وصول کامل مبلغ