بخشیدن مهریه و گرفتن حق طلاق (وکالت در طلاق) | راهنمای حقوقی

مهریه و حق طلاق، دو ستون اصلی در حقوق مالی و خانوادگی زن هستند. در شرایطی که زن متقاضی جدایی است، اغلب با این سؤال محوری روبه‌رو می‌شود: «برای گرفتن حق طلاق، تا چه حد باید از مهریه خود صرف‌نظر کنم؟» و این‌که، «آیا بذل مهریه به نفع وکالت در طلاق، ریسک حقوقی بازگشت ندارد؟»

در قانون ایران، حق طلاق اصالتاً با مرد است و زن برای اجرای آن نیازمند وکالت در طلاق (حق طلاق) است. این وکالت، اغلب در مقابل بخشش مهریه به دست می‌آید. اما نحوه بخشش (در قالب ابراء یا بذل) تعیین‌کننده سرنوشت مالی زن خواهد بود.

این مقاله، یک راهنمای حقوقی کامل برای بانوان است تا با آگاهی از تفاوت‌های کلیدی بذل و ابراء مهریه، نحوه صحیح تنظیم سند وکالت در طلاق و نکات تضمین حقوق فرزندان، بتوانند با کمترین ریسک، هر دو ابزار قانونی (مهریه و حق طلاق) را به نفع خود مدیریت کنند.

بخشیدن مهریه

بخشیدن مهریه به معنای صرفنظر کردن زن از حق قانونی مطالبه مهریه است. این موضوع می‌تواند به شکل‌های مختلف اتفاق بیفتد:

• بخشش کامل مهریه: زن کل مهریه را به شوهر می‌بخشد و هیچ حق مطالبه‌ای باقی نمی‌ماند.
• بخشش بخشی از مهریه: زن فقط بخش مشخصی از مهریه را به شوهر می‌بخشد و مابقی همچنان قابل مطالبه است.
• بخشش مشروط: بخشیدن مهریه در ازای گرفتن حق یا امتیاز دیگری مانند حق طلاق یا توافق مالی.

حتما بخوانید: همه چیز درباره مهریه

بخشیدن مهریه عملی قانونی است ؟

در پاسخ به این پرسش باید ذکر کرد که در قانون هیچ منعی جهت بخشیدن مهریه وجود ندارد، طبق قانون مدنی، زن می‌تواند هر زمان که بخواهد مهریه خود را ببخشد. حتی پس از صدور اجراییه یا شروع دادخواست، اگر زن به صورت داوطلبانه از حق خود صرف نظر کند، این تصمیم از نظر قانون معتبر است.

اما چند نکته مهم وجود دارد:

• بخشیدن مهریه باید به صورت صریح و مستند باشد؛ معمولاً در قالب سند رسمی یا اقرارنامه تنظیم می‌شود.
• بخشیدن مهریه نباید تحت فشار، تهدید یا اجبار انجام شود، زیرا در این صورت قابلیت ابطال دارد.

تفاوت بذل مهریه با ابراء مهریه

ابراء مهریه

یکی از راه های اسقاط مهریه به نفع مرد، ابراء آن توسط زوجه می باشد ابراء ، به حالتی گفته می شود زوجه صرفاً با یک اراده (اراده خود) حق دینی که به نفع خویش وجود داشته (حق مطالبه و اخذ مهریه) را اسقاط می نماید؛ در این فرض امکان رجوع زوجه از ابراء مطلقاً وجود نخواهد داشت و بعد از ابرا مهریه توسط زوجه، ایشان دیگر حقی بر مهریه اسقاط شده نخواهد داشت.

حتما بخوانید: شرایط تعدیل مهریه بعد از رای دادگاه

شرایط ابراء مهریه چیست؟

برای تنظیم سند ابراء مهریه در دفاتر رسمی، شرایطی وجود دارد که شامل اهلیت، بلوغ، عقل و رشد زوجه، داشتن قصد و رضایت قلبی برای انجام این کار، و مشروع بودن جهت و موضوع می‌شود. به عبارت دیگر، در صورتی که مسئول دفترخانه در هر یک از موارد فوق تردید داشته باشد، می‌تواند به عنوان مانعی برای تنظیم این نوع اسناد عمل کند و از تنظیم آن‌ها جلوگیری کند. همچنین، در ابراء مهریه، امکان پشیمانی و طلب مجدد وجود ندارد و زوج پس از تنظیم و تایید ابراء مهریه نمی‌تواند به هر دلیلی از کار انجام شده پشیمان شود و در صدد طلب مجدد برآید.

بذل مهریه (هبه مهریه)

به این معنا می باشد که زوجه مهریه خود را می بخشد یا اصطلاحاً بذل می نماید. در چنین فرضی اگر زوجه بدون دریافت حق یا مالی مهریه خود را بذل نموده باشد امکان رجوع از بذل مهریه را خواهد داشت.

چنانچه زوجه در قبال هبه، مالی دریافت نماید، اصطلاحاً هبه معوض بوده مادام که زوجه مال را دریافت ننموده است می تواند از هبه مهریه خود رجوع نماید امّا پس از دریافت آن مال هبه اصطلاحاً وقوع گردیده و مستقر شده است فلذا امکان رجوع از آن وجود ندارد.

چنانچه زوجه در قبال بذل مهریه، حق توکیل در طلاق را اخذ نموده باشد،چنانچه از بذل مهریه رجوع نماید حق طلاق وی اسقاط می شود، اگر طلاق را جاری نموده باشد ایشان در مدت عده میتواند از هبه خود رجوع نماید مشروط به اینکه زوج نیز از طلاق رجوع نماید. امّا چنانچه طلاق مستقر گردد دیگر امکان رجوع از بذل مهریه برای زن وجود نخواهد داشت.

آیا بذل مهریه قابل رجوع است؟

بذل یا بخشش مهریه، که توسط زوجه به هر دلیلی انجام شده باشد، قابل بازگشت است. این امکان برای زوجه وجود دارد که در صورت پشیمانی از بذل مهریه، با تنظیم دادخواست، برای طلب مجدد حق خود اقدام کند و هیچ مانع قانونی برای این کار وجود ندارد. به عبارت دیگر، بذل مهریه قابل بازگشت است، حتی اگر این کار در دفاتر اسناد رسمی به صورت سند ثبتی انجام شده باشد. زوجه در صورت پشیمانی از کار انجام شده، می‌تواند برای استیفای حق خود اقدام قانونی کند.

در مورد بذل مهریه و قابل بازگشت بودن آن، باید به این نکته توجه کرد که اگر زوجه در دفترخانه طلاق، بذل مهریه را از خود سلب و ساقط کرده باشد، امکان انجام این کار وجود ندارد و زوجه نمی‌تواند به راحتی بذل یا بخشش مهریه را انجام دهد. همانطور که گفته شد، فقط در ابراء ذمه شوهر، امکان بازگشت وجود ندارد، چون در این سند ذکر و تایید می‌شود که شوهر هیچ دین و وظیفه‌ای نسبت به پرداخت مهریه زن ندارد و مهریه توسط صاحب حق بخشیده شده است.

مطلب پیشنهادی: اجرا گذاشتن مهریه در دوران عقد

حق طلاق و نحوه گرفتن آن

همانطور که می دانید بر طبق ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی و شرع، حق طلاق با  مرد می باشد. اما مرد می تواند اجرای حق خود در طلاق را به همسرش یا هر شخص دیگری وکالت دهد. و این توضیح ساده، اصطلاح حق طلاق زن است ولی در عالم حقوق به این حق، وکالت در طلاق گفته می شود.

حق طلاق یا همان گرفتن حق طلاق به دو صورت است:

• اول این که به صورت شرط ضمن عقد در سند ازدواج نوشته می شود و مرد ضمن عقد نکاح به زوجه وکالت در طلاق می دهد.
• دوماین که زوج (مرد) به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه می کند و وکالت در طلاق به همسرش یا دیگری بدهد. اگر زوج خارج از کشور باشد می تواند به سفارت یا کنسولگری ایران مراجعه کند و حق طلاق را به هر کس که تمایل داشته باشد اعطا کند. اما مورد شایع این است که مرد به همسرش وکالت در طلاق می دهد.

داشتن حق طلاق و گرفتن مهریه

آنچه که در حق طلاق برای زن اهمیت دارد حدود اختیارات است. لذا در خصوص این پرسش که اگر حق طلاق با زن باشد مهریه تعلق می گیرد؟ باید گفت که بستگی به حدود اختیارات وکیل در وکالت زن در طلاق دارد. به عبارت دیگر متن  وکالت طلاق مهم است.

وکالت برای طلاق اگر در ضمن عقد نکاح (سند ازدواج) شرط شده باشد، غیر قابل عزل از جانب مرد می باشد و اگر اعطای وکالت در طلاق در دفترخانه داده شده باشد می تواند بلا عزل و یا قابل عزل و یا مدت دار باشد که همه این موارد بستگی به مرد دارد که چه نوع وکالت در طلاقی بخواهد اعطا کند.

مزایای حق طلاق برای زن

اگر حق طلاق با زن باشد، بدون نیاز به حضور شوهر در تمام مراحل و از طریق وکیل دادگستری می تواند با طلاق توافقی به  راحتی طلاق بگیرد.

اگر چه که این وکالت کم دیده می شود ولی منع قانونی ندارد ولی مشکل این وکالت نامه ها که زوج، وکیل زوجه می شود، آزمایش بارداری یا بکارت است. که باز هم نیازمند حضور زوجه برای آزمایش بارداری و یا تست بکارت می باشد. معمولا این نوع وکالت زن در طلاق به شوهر یا شخص دیگر در مواردی است که زن خارج از کشور است. زوجه به سفارت ایران در کشور محل اقامت مراجعه می کند و وکالت برای طلاق تنظیم میکند.

الزام به داشتن وکیل در حق طلاق

چرا وقتی زوجه وکالت در طلاق دارد، بازهم مکلف است برای اجرای وکالت خویش به وکیل دادگستری مراجعه نماید؟  در این خصوص لازم به ذکر است که زوجه از زوج وکالت جهت مراجعه به مراجع قضایی برای مطلقه نمودن خود دارد و چون یک طرف دعوی خود زوجه می باشد، نمیتواند طرف مقابل دعوی هم خود زوجه باشد و باید با وکالت در طلاقی که از زوج اخذ نموده است ، یک وکیل دادگستری استخدام نماید تا از طرف زوج نسبت به مطلقه نمودن زوجه اقدام نماید.

این را میدانیم که هرکسی می تواند برای امور حقوقی و اداری به دیگری وکالت محضری بدهد ولی وکالت در دادگاه مستلزم داشتن پروانه وکالت و تخصص است و اینگونه نیست که هرکس بتواند با اخذ وکالت در دفتر خانه از دیگری به جای او در دادگاه وکالت کند.

در بعضی از شروط ضمن عقد نکاح برخی از دفتار طلاق و ازدواج عمدا یا سهوا چنین عبارتی در سند ازدواج ذکر می نمایند که ((حق طلاق به زوجه)) داده شد. این عبارت کاملا اشتباه بوده و فاقد اثر حقوقی می باشد چرا که حق طلاق مرد قابل واگذاری نیست و فقط می شود به زوجه یا شخص دیگری در این خصوص وکالت داد (( وکالت در طلاق )).

 رابطه بین بخشیدن مهریه و گرفتن حق طلاق

یکی از مهم‌ترین نکات عملی، ترکیب این دو ابزار است:

• زن ممکن است برای دریافت حق طلاق، بخشی از مهریه را ببخشد.
• بخشیدن مهریه می‌تواند به عنوان ابزار مذاکره در طلاق توافقی استفاده شود.
• اما لازم است توجه داشت که حتی در صورت بخشیدن مهریه، زن می‌تواند حق وکالت در طلاق و سایر حقوق قانونی خود را حفظ کند.

نکات کاربردی

• توافق مرحله‌ای: برخی زنان مهریه خود را به صورت مرحله‌ای می‌بخشند، یعنی بخشی از مهریه را می‌بخشند و باقی را برای تضمین حق طلاق یا سایر حقوق نگه می‌دارند.
• تضمین حقوق فرزندان: حتی در صورت بخشیدن مهریه، زن باید حقوق فرزندان مانند نفقه و حضانت را به صورت جداگانه در سند مشخص کند.
• زمان‌بندی اقدامات: بخشیدن مهریه و ثبت حق طلاق باید همزمان یا با فاصله کوتاه انجام شود تا احتمال سوء استفاده شوهر کاهش یابد.
• استفاده از وکالت: اگر زن وکیل دارد، می‌تواند تمام مراحل تهیه سند بخشش، ثبت طلاق و وصول سایر حقوق را از طریق وکیل انجام دهد.

کلام پایانی

توجه داشته باشید که وکالت طلاق زن یا مرد  می تواند مشروط یا معلق باشد. در این صورت وکالت زوجه در طلاق مطلق نیست و به سرعت مراحل طلاق طی نخواهد شد . زوجه مجبور می شود که اولا در دادگاه اثبات کند که شرط ضمن سند وکالت محقق شده است و بعد از آن می تواند از وکالت اخذ شده از شوهر استفاده کند . به زبان راحت تر شرط گذاشتن نوعی سنگ اندازی است و از ارزش وکالت در طلاق (حق طلاق) می کاهد.

بنابراین شرط های چاپ شده در سند ازدواج وکالت طلاق مشروط است. به این صورت که مثلا در عقدنامه شرط شده اگر مرد ۶ ماه نفقه ندهد و اجبار او هم فایده نداشته باشد زن وکیل در طلاق خواهد بود در اینجا زوجه باید دادخواست مطالبه نفقه گدشته یا همان معوقه را به دادگاه بدهد و پس از صدور رای قطعی و نپرداختن شوهر، دادخواست طلاق یکطرفه به استناد تحقق شرط ضمن عقد به دادگاه بدهد که با توجه به حق اعتراض تجدیدنظر و فرجام خواهی روند رسیدگی به طلاق تا حکم قطعی ،طولانی است.

سوالات متداول

با توجه به اینکه موضوع بخشش مهریه(ابراء یا بذل) دارای پیچیدگی های فراوانی می باشد، لذا بهتر است در این خصوص حتما با وکلای حوزه خانواده مشورت نمایید.