آیا می‌توان دستمزد پزشک مقصر را پس گرفت؟ راهنمای استرداد هزینه عمل جراحی

بیماران معمولاً برای جراحی یا درمان، هزینه‌های سنگینی پرداخت می‌کنند و طبیعی است انتظار داشته باشند خدمات پزشکی مطابق اصول علمی انجام شود. اما اگر پس از عمل، نتیجه مطلوب حاصل نشود یا حتی آسیب جدیدی ایجاد شود، اولین پرسش این است که آیا می‌توان از پزشک شکایت کرد و پس گرفتن دستمزد پزشک امکان پذیر است؟

پاسخ کوتاه این است که بله، در شرایط خاص و با اثبات قصور یا تقصیر پزشک، بیمار می‌تواند درخواست استرداد وجه نماید.

اما برای فهم این موضوع، باید تفاوت بین اشتباه عادی، تخلف انتظامی، قصور حرفه‌ای و مسئولیت مدنی پزشک را به‌خوبی بشناسیم.

مفهوم قصور و تقصیر پزشک از نظر قانون

در حقوق ایران، پزشک وقتی مقصر شناخته می‌شود که یکی از رفتارهای زیر را انجام داده باشد:

• بی‌احتیاطی در درمان یا جراحی
• بی‌مبالاتی و سهل‌انگاری در مراقبت از بیمار
• بی‌توجهی به دستورالعمل‌ها یا نظامات دولتی
• اقدام به عملی خارج از حدود تخصص یا مجوز

در این صورت، پزشک نه‌تنها در برابر آسیب بدنی یا فوت بیمار مسئول است، بلکه حق دریافت دستمزد خود را نیز از دست می‌دهد. به عبارت دیگر، اجرتی که در برابر عمل ناصحیح و زیان‌بار گرفته شده باشد، از نظر قانون مشروع نیست و باید به بیمار بازگردانده شود.

حتما بخوانید: شکایت از پزشک زیبایی

تفاوت بین قصور پزشکی و تخلف انتظامی

بسیاری از بیماران تصور می‌کنند هر نوع تخلف پزشک مساوی با قصور فنی است؛ اما این‌گونه نیست. قانون میان تخلف انتظامی (مثل بی‌احترامی به بیمار، تبلیغات غیرمجاز یا نداشتن مجوز تابلو) و قصور فنی (مثل آسیب در جراحی به‌علت اشتباه) تفاوت قائل است. تخلف انتظامی ممکن است صرفاً موجب توبیخ، اخطار یا محرومیت موقت از طبابت شود. ولی قصور فنی، وقتی سبب آسیب بدنی یا مالی بیمار شود، موجب مسئولیت کیفری، پرداخت دیه و استرداد وجه خواهد بود.

مبنای قانونی استرداد دستمزد پزشک

در فقه و قانون مدنی ایران، دریافت اجرت در برابر عمل غیرمشروع یا خطاپایه فاقد مشروعیت است.

وقتی پزشک به دلیل بی‌احتیاطی یا خطا باعث زیان جسمی یا روحی بیمار شود، در واقع عمل او موجب اتلاف مال و ضرر به غیر شده و حق دریافت اجرت ندارد.

همچنین مطابق اصل لزوم جبران خسارت در مسئولیت مدنی، پزشک باید خسارت وارده (دیه یا هزینه درمان‌های بعدی) را بپردازد، و مبلغی را که در قبال عمل ناموفق  دریافت کرده، به بیمار بازگرداند.

مراحل عملی مطالبه و پس گرفتن هزینه عمل

برای موفقیت در این مسیر، لازم است مراحل زیر طی شود:

1. جمع‌آوری مستندات پرداخت: شامل رسید بانکی، فاکتور مطب، پیام‌های مالی یا قرارداد درمان.
2. درخواست نظریه کارشناسی: از پزشکی قانونی یا نظام پزشکی برای احراز قصور.
3. . طرح شکایت کیفری یا انتظامی: با عنوان قصور پزشکی یا تخلف از موازین فنی
4. دریافت رأی مبنی بر تقصیر پزشک: رأی قطعی یا نظریه کارشناسی معتبر لازم است.
5. تقدیم دادخواست حقوقی برای استرداد وجه در دادگاه محل مطب یا بیمارستان.

در دادخواست باید علاوه بر استرداد وجه، می‌توان مطالبه هزینه‌های درمان مجدد و خسارت تأخیر تأدیه را نیز مطرح کرد.

نقش وکیل در پیگیری پرونده استرداد وجه از پزشک

پرونده‌های پزشکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های حقوقی هستند؛ زیرا نیازمند درک هم‌زمان از مفاهیم پزشکی و حقوقی است.

یک وکیل متخصص در دعاوی پزشکی می‌تواند: مسیر درست شکایت و جمع‌آوری مدارک را تعیین کند، با استناد به نظریات کمیسیون، دعوای حقوقی را طرح کند و از رأی قطعی قصور برای دریافت وجه، خسارت و دیه استفاده کند.

در بسیاری از پرونده‌ها، حضور وکیل باعث می‌شود بیمار نه‌تنها هزینه عمل را پس بگیرد، بلکه خسارت‌های جانبی مانند هزینه‌های درمان مجدد یا آسیب‌های روحی را نیز دریافت کند.

کلام پایانی

مطالبه حق‌الزحمه پزشک در صورت اثبات قصور، یک حق مسلم برای بیمار یا اولیای دم محسوب می‌شود. زمانی که قصور پزشک محرز می‌گردد:

1. اگر قصور منجر به خسارت شده باشد: پزشک علاوه بر دیه یا خسارت، باید کل حق‌الزحمه دریافتی بابت آن عمل درمانی را مسترد نماید (بر اساس اصل قصور در انجام تعهد).
2. اگر پزشک صرفاً بیشتر از تعرفه دریافت کرده باشد: باید مبلغ اضافه‌دریافتی را مسترد کرده و متحمل جریمه تعزیراتی شود.

مراجع رسیدگی‌کننده به این مطالبه، معمولاً دادگاه‌های عمومی حقوقی هستند که بر اساس رأی قطعی محاکم کیفری یا نظر کمیسیون‌های پزشکی قانونی، اقدام به صدور حکم استرداد دستمزد می‌نمایند.

اگر پزشک مرتکب قصور یا تقصیر شود و این امر توسط مراجع رسمی تأیید گردد، بیمار حق دارد دستمزد پرداختی را مطالبه و پس بگیرد.

صرف عدم موفقیت در درمان یا نارضایتی بیمار کافی نیست؛ باید خطای حرفه‌ای یا علمی ثابت شود.

پس از اثبات قصور، بیمار می‌تواند از طریق دادگاه حقوقی، وجه پرداختی و خسارات دیگر را مطالبه کند.

سوالات متداول