شکایت از کارفرما بابت بیمه | مراحل، مدارک و نحوه گرفتن بیمه بیکاری

یکی از مهم‌ترین حقوق کارگران در نظام حقوق کار ایران، برخورداری از بیمه تأمین اجتماعی است. متأسفانه در برخی موارد، کارفرما با وجود اشتغال کارگر، از پرداخت حق بیمه یا ارسال لیست بیمه خودداری می‌کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند آثار سنگینی بر زندگی و آینده شغلی کارگر داشته باشد. در این مقاله به طور کامل بررسی می‌کنیم که حق بیمه چیست، چه قوانینی آن را تنظیم کرده، در صورت عدم پرداخت چه باید کرد، و چگونه می‌توان از کارفرما شکایت نمود

قانون‌گذار، پرداخت حق بیمه تأمین اجتماعی را توسط کارفرما برای کارگر واجب کرده است. بدین ترتیب باید برای همه کارگرها حق بیمه پرداخت شود.

 شاید شکایت کردن از کارفرما آخرین راه حلی باشد که به ذهن شما برسد، اما خوب است بدانید که قانون اداره کار این امکان را برای کارگر و کارفرما فراهم کرده است تا بتوانند درصورت احقاق نشدن حقوق خود، در اداره کار شکایت کنند. شکایت از کافرما بابت حقوق و بیمه و سنوات یکی از مهمترین علل مراجعه افراد به مشاور اداره کار است.

زمانی که کارگری استخدام یک کارگاه می‌شود، کارفرما موظف است حق و حقوق او را مانند بیمه، سنوات و غیره بپردازد. یعنی کارفرما وظیفه دارد برای حمایت از کارگر برای او بیمه رد کرده و یا سنوات، حقوق و سایر مزایا را به او بپردازد.

حق بیمه کارگر به چه معناست؟

حق بیمه مبلغی است که به موجب قانون، برای برخورداری از خدمات تأمین اجتماعی (مانند بازنشستگی، ازکارافتادگی، بیکاری و درمان) از حقوق کارگر کسر شده و به حساب سازمان تأمین اجتماعی واریز می‌شود.

بر اساس ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی، مجموع حق بیمه معادل ۳۰٪ مزد یا حقوق کارگر است که به شرح زیر پرداخت می‌شود:

• ۲۳٪ سهم کارفرما
• ۷٪ سهم کارگر

کارفرما مکلف است این مبالغ را هر ماه از حقوق کارگر کسر و حداکثر تا پایان ماه بعد به حساب سازمان تأمین اجتماعی واریز کند.عدم پرداخت حق بیمه از سوی کارفرما نه‌تنها تخلف محسوب می‌شود، بلکه حق قانونی کارگر را ضایع می‌کند و ممکن است موجب محرومیت از مزایای بازنشستگی یا بیمه بیکاری گردد.

هر کارفرمایی اعم از کارفرمای حقیقی یا حقوقی، بعد  از اینکه نسبت به استخدام کارمند یا کارگر اقدام می نماید، باید جهت اخذ کد کارگاه به اداره تامین اجتماعی مراجعه کند. بیمه کردن کارمند یا کارگر جزو تکالیف کارفرما می باشد و به هیچ عنوان طرفین حق سازش در خصوص پرداخت حق بیمه ندارند. بدین توضیح که کارفرمایی در عوض بیمه کردن کارمند یا کارگر خود و پرداخت حق بیمه به تامین اجتماعی، مبلغ بیمه را به کارمند یا کارگر خود پرداخت نماید. این پرداخت حق بیمه به کارمند یا کارگر از نظر تامین اجتماعی فاقد اعتبار است و کارفرما مکلف است مجددا حق بیمه را به همراه جریمه به تامین احتماعی پرداخت نماید.

قوانین پرداخت حق بیمه توسط کارفرما

قوانین متعددی در زمینه پرداخت حق بیمه و مسئولیت کارفرما وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴: ماده ۳۶ این قانون تصریح می‌کند: کارفرما مسئول پرداخت حق بیمه سهم خود و بیمه‌شده به سازمان است و مکلف است در موقع پرداخت مزد یا حقوق، سهم بیمه‌شده را کسر و سهم خود را بر آن افزوده و به سازمان بپردازد.

تبصره این ماده نیز اعلام می‌کند که عدم پرداخت حق بیمه موجب مسئولیت تضامنی کارفرما خواهد بود.

نحوه ی محاسبه حق بیمه کارگر

حق بیمه بر اساس حقوق و مزایای مشمول بیمه محاسبه می‌شود.

بر اساس ماده ۳۴ قانون تأمین اجتماعی، «مزد یا حقوق» شامل هر نوع وجه نقدی یا غیرنقدی است که در مقابل کار به کارگر پرداخت می‌شود.

بنابراین در محاسبه حق بیمه، موارد زیر باید لحاظ شود:

• حقوق پایه
• مزایای مستمر مانند حق مسکن، بن کارگری، پایه سنوات
• اضافه‌کار مستمر (در صورت ثبات در پرداخت)

موارد غیرمشمول بیمه مانند پاداش موردی یا عیدی نیز در محاسبه وارد نمی‌شود.

مثال:

اگر حقوق ماهانه کارگر ۱۰ میلیون تومان باشد:

• ۷٪ از آن (۷۰۰ هزار تومان) سهم کارگر است.
• ۲۳٪(2 میلیون و ۳۰۰ هزار تومان) سهم کارفرماست.

بنابراین در مجموع ۳ میلیون تومان باید ماهانه به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت شود.

مدارک لازم برای شکایت از کارفرما

برای اثبات اشتغال و مطالبه حق بیمه، کارگر باید مدارک و مستنداتی دال بر رابطه کارگر و کارفرما ارائه دهد. مهم‌ترین مدارک عبارت‌اند از:

• قرارداد کار (در صورت وجود)
• فیش حقوقی یا رسید واریز حقوق
• کارت حضور و غیاب یا گواهی همکاران
• پیامک‌ها، چت‌ها، یا مکاتباتی که رابطه کاری را اثبات می‌کند
• کارت یا لباس کار با آرم شرکت
• عکس از محل کار، یا هر سندی که نشان دهد کارگر در آن محل فعالیت می‌کرده است
• مدارک شناسایی و کد بیمه (در صورت وجود سابقه قبلی)

چنانچه کارفرمایی نسبت به پرداخت حق بیمه کارمند یا کارگر خود اقدام نکند، کارمند یا کارگر می تواند نسبت به طرح شکایت از کارفرما مبنی بر عدم پرداخت حق بیمه به اداره کار مراجعه نماید. مدارک لازم جهت شکایت از کارفرما بابت عدم پرداخت حق بیمه عبارت اند از:

• قرارداد استخدام
• فیش حقوقی
• پرینت حساب بانکی

در صورتی که کارگر یا کارمند فاقد قرارداد کار باشد، می تواند با ارائه پرینت بانکی نسبت به اثبات رابطه کاری اقدام نماید و اگر هیات تشخیص اداره کار مدارک را کافی بداند، نسبت به صدور رای مبنی بر پرداخت حق بیمه علیه کارفرما اقدام خواهد نمود.

مراحل شکایت از کارفرما

اگر کارفرما شما را بیمه نکرده یا حق بیمه را پرداخت نکرده است، مراحل زیر را باید طی کنید:

1-مراجعه به شعبه تأمین اجتماعی محل کارگاه: ابتدا به نزدیک‌ترین شعبه سازمان تأمین اجتماعی که کارگاه در محدوده آن قرار دارد مراجعه کنید و فرم شکایت از کارفرما بابت عدم ارسال لیست بیمه را پر کنید.

2-ارائه مدارک و مستندات اشتغال: مدارک ذکرشده را تحویل دهید تا بازرسان سازمان برای بررسی به محل کار اعزام شوند.

3-بازدید بازرس تأمین اجتماعی: بازرس با حضور در محل کار، از کارکنان فعلی یا سابق تحقیق می‌کند تا رابطه کاری شما را تأیید کند. اگر رابطه کاری تأیید شود، سازمان برای شما سابقه بیمه ثبت خواهد کرد و حق بیمه را از کارفرما مطالبه می‌کند.

4-صدور برگ بدهی برای کارفرما: در صورت تأیید اشتغال، سازمان تأمین اجتماعی برگ تشخیص بدهی صادر می‌کند که میزان حق بیمه و جریمه کارفرما در آن قید شده است.

5-اعتراض کارفرما و رأی نهایی: کارفرما می‌تواند ظرف مهلت قانونی به این برگ تشخیص اعتراض کند، اما در صورت عدم اعتراض یا رد آن، سازمان حق بیمه را قطعی و قابل وصول می‌داند.

شکایت هم‌زمان از طریق اداره کار:

اگر کارفرما علاوه بر بیمه، حقوق یا مزایای دیگر را نیز پرداخت نکرده باشد، می‌توانید هم‌زمان در اداره کار هم شکایت کنید.

در این حالت:

• در اداره کار موضوع مطالبه حقوق، عیدی، سنوات و سایر مزایا بررسی می‌شود.
• در تأمین اجتماعی موضوع بیمه و سابقه بررسی می‌شود.

اداره کار معمولاً پس از احراز رابطه کاری، رأی به نفع کارگر می‌دهد و آن رأی می‌تواند به عنوان مدرک در تأمین اجتماعی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

بیمه بیکاری چیست؟

بیمه بیکاری یکی از حمایت‌های مهم سازمان تأمین اجتماعی است که به کارگرانی تعلق می‌گیرد که بدون میل و اراده خود، شغلشان را از دست می‌دهند. بر اساس قانون بیمه بیکاری مصوب ۱۳۶۹، افرادی که بیمه‌شده سازمان تأمین اجتماعی هستند و به‌صورت غیرارادی (مثلاً به دلیل تعطیلی کارگاه، کاهش نیرو یا اخراج غیرموجه) بیکار می‌شوند، می‌توانند از این مزایا استفاده کنند.

شرایط کلی برای دریافت بیمه بیکاری عبارت‌اند از:

• داشتن حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت بیمه (برای افراد مجرد)
• نداشتن شغل جایگزین
• ثبت‌نام در اداره کار ظرف حداکثر ۳۰ روز از تاریخ بیکاری
• تأیید بیکاری از سوی هیأت‌های کار و اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی

روش دریافت بیمه بیکاری

فرآیند دریافت بیمه بیکاری در سال‌های اخیر الکترونیکی شده است.

مراحل به‌صورت زیر انجام می‌شود:

• ثبت درخواست در سامانه بیمه بیکاری وزارت کار به آدرس: https://bimebikari.mcls.gov.ir
• وارد کردن اطلاعات شخصی، سابقه بیمه و علت بیکاری
• بررسی مدارک توسط اداره کار و دعوت به جلسه حضوری (در صورت نیاز)
• تأیید بیکاری و معرفی به سازمان تأمین اجتماعی
• پرداخت مقرری ماهانه بیمه بیکاری توسط سازمان

کلام پایانی

کارفرما موظف است کارگران خود را بیمه کرده و حق بیمه را در موعد مقرر بپردازد. عدم انجام این وظیفه نه‌تنها تخلف است، بلکه موجب مسئولیت مدنی و کیفری کارفرما می‌شود. کارگرانی که بیمه نشده‌اند یا سابقه‌شان ناقص است، باید با مراجعه به سازمان تأمین اجتماعی و ارائه مدارک اشتغال، حق بیمه و سابقه خود را مطالبه کنند. در صورت اثبات اشتغال، سازمان تأمین اجتماعی مکلف است سابقه بیمه را برقرار کند و حق بیمه مربوطه را از کارفرما دریافت نماید. همچنین در صورت بیکار شدن غیرارادی، کارگران بیمه‌شده می‌توانند از مزایای بیمه بیکاری بهره‌مند شوند.

سوالات متداول

اگر درگیر مشکل بیمه‌ای یا اختلاف با کارفرما هستید، بهتر است قبل از هر اقدام، با یک وکیل کار و تأمین اجتماعی مشورت کنید تا از همه حقوق قانونی‌تان آگاه شوید و در مسیر شکایت به‌درستی راهنمایی شوید.